Ga verder naar de inhoud

Social Impact Bond is ideale tool voor Vlaamse arbeidsmarkt

Wat als je als overheid met een prangend probleem zit, maar je vindt niet meteen de geijkte methodologie voor een hoge succesratio? Of er is wél een valabele optie voorhanden, maar het resultaat is onvoorspelbaar, hoewel de impact bij succes substantieel? Dan kan een Social Impact Bond (SIB) de helpende hand zijn. Ian Dewae van HOGENT structureerde en implementeerde de eerste SIB’s in Vlaanderen en partner VDAB voer er wel bij.

HGT SPRKMKR 04 01

De Social Impact Bond (SIB) is een alternatieve financieringsvorm waarbij er drie grote partners bij elkaar worden gebracht: de overheid die een probleem aankaart, een sociale ondernemer die een dienst uitvoert om het probleem op te lossen, en een private investeerder die op die manier een sociale investering doet. Afhankelijk van het succes van het project zal de overheid de investeerder terugbetalen met een Return on Investment (RoI), gegenereerd uit de maatschappelijke besparing van de interventie.

“Dat is het effectief in een notendop”, aldus Ian Dewae, onderzoeker aan het Research Centre for Sustainable Organisations aan de HOGENT.

“Bij te veel onzekerheden in de ‘outcome’ van het project is het beter het kapitaal van de overheid niet in risico te brengen. De private investeerder investeert dan in plaats van de overheid en krijgt alléén zijn centen terug bij een succesvol project.

Dat is een win-win-win voor de drie partijen: voor de overheid is het probleem opgelost, de sociale onderneming krijgt daardoor misschien de mogelijkheid haar werking op te schalen en de investeerder heeft succesvol geïnvesteerd in een sociaal project.”

Weinig SIB’s wereldwijd
De Social Impact Bond (SIB) is een financieringsvorm die al langer bestaat, maar nog niet erg ingeburgerd is in eigen land, zo blijkt: “Van de nog geen 300 SIB’s op wereldschaal gaat bijna 40% over werkgelegenheid”, aldus Ian. “Dat was de aanleiding om te onderzoeken of dit nieuwe financieringsmechanisme een tool zou kunnen zijn voor de Vlaamse arbeidsmarkt. Het VDAB-SIB-pilootproject werd als basis genomen.”

“In het besparingsklimaat waarin we zitten, zijn de bestaande overheidsbudgetten stevig geslonken”, weet Ian. “Daardoor moet er goed nagedacht worden op welke projecten wordt ingezet. Door nieuwe kapitaalsinjecties uit de private markt kunnen waardevolle sociale projecten tóch gerealiseerd worden die eerst op de helling stonden.”

Ik wil graag één groot kenniscentrum realiseren om de vormgeving van partnerschappen zoals SIB’s te ondersteunen en de implementatie ervan te vereenvoudigen.”
HGT SPRKMKR 04 02 IAN DEWAE
Ian Dewae
HOGENT

Zes SIB’s in België
De eerste SIB die ooit werd gerealiseerd, was er eentje rond recidivisme in de gevangenissen in het Verenigd Koninkrijk. “Maar SIB’s zijn toe te passen op alle mogelijke sectoren”, meent Ian. “Zolang de overheid door de interventie maatschappelijke besparing genereert. In India liep er eentje over de scholing van jonge meisjes, in Hiroshima had je een project rond kanker, en recent zijn er ook een aantal SIB’s opgestart rond milieuthema’s. Van de tweehonderd zevenentachtig SIB’s wereldwijd zijn er momenteel al zeventig voltooid, de meeste lopen nog. Slechts twee zijn er voorlopig niet terugbetaald aan de private investeerder, en allemaal creëerden ze veel maatschappelijke impact.”

Momenteel heeft België al zes SIB’s gerealiseerd of nog lopende. “De eerste was er eentje over de integratie van jonge migranten in Brussel in 2014,” vertelt Ian. “Ik heb er twee voor de VDAB rond werkgelegenheid vormgegeven. Brussel volgde met twee andere SIB’s rond werkgelegenheid en er is er nog één rond welzijn opgestart. SIB’s zijn perfect complementair aan andere financieringsmechanismes. Je kan het zien als een soort ‘grants’ die worden terugbetaald met rendement en dan opnieuw kunnen geïnvesteerd worden. Ze passen alvast prima in de modetrend en komen tegemoet aan de Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s).”

Structureel kader
In 2014 kreeg Ian de vraag om uit te zoeken of een SIB een goede tool voor de Vlaamse arbeidsmarkt kon zijn: “Na onderzoek besloten we te focussen op de Antwerpse NEET-jongeren, waarbij NEET staat voor ‘Not in Employment, Education or Training’. Stad Antwerpen en VDAB hadden al stevig op die doelgroep ingezet, maar toch bleef ze groeien. Tijd voor een alternatieve aanpak. Impact Capital, de investeringsmaatschappij van Piet Colruyt, stond in voor de kapitaalsinjectie, BeCode, een coderingsschool, voor de uitvoering. Bij maximaal succes zou de maatschappelijke besparing aanzienlijk zijn.”

Het belangrijkste voordeel van een SIB is volgens Ian dat de investeringsmarkt en de sociale sector als partners vanuit een ongezien engagement kunnen samenwerken om maatschappelijke problemen het hoofd te bieden. “Een SIB kan een belangrijke brugfunctie vervullen. Voor het tweede project met VDAB – duizend langdurig zieken reïntegreren op de arbeidsmarkt – heb ik een infomoment georganiseerd om investeerders en sociale organisaties te laten kennismaken met het mechanisme en met elkaar, om dan samen in te tekenen op de SIB. Naar de toekomst toe zou ik hierover graag een structureel kader willen opzetten, een kenniscentrum als baanbrekend voorbeeld van ‘research to practice innovation’. Op die manier kunnen we aantonen hoe krachtig de samenwerking tussen een academische instelling, de overheid en gerelateerde organisaties kan zijn om beleid in de praktijk te optimaliseren.”

Veel leerkansen
Patrick Maes was tot twee maal toe als ‘procurement expert’ voor VDAB betrokken bij de Vlaamse Social Impact Bonds en is blij met hoe de projecten verlopen zijn: “We hebben het eerste SIB-project vooral als leerkans bekeken, waardoor de ‘outcome’ voor ons sowieso op dat vlak al succesvol was. We hebben niet alleen een meer dan gemiddeld aantal NEET-jongeren aan het werk gekregen, maar we hebben vooral gezien wat je met een SIB kan bereiken – en eveneens waar het niet zinvol is om in te zetten.

Zo gebruikten we voor de volgende SIB met het RIZIV een minder dure, minder complexe maar toch nog voldoende betrouwbare referentie- en meetmethode. Waar de uitbestedingen van VDAB doorgaans vrij formalistisch verliepen, hebben we nu gezien wat een meer open samenwerking met private investeerders en dienstverleners kan teweegbrengen, los van de geijkte procedures.”

Voldoende groot volume
Volgens Patrick heb je wél projecten nodig met een voldoende groot ‘volume’ en een grote instroom, om de balans tussen de algemene kosten van de SIB in evenwicht te houden met de operationele kosten van het project én ervoor te zorgen dat de meetresultaten representatief zijn. “Dat was bij het NEET-project wat moeilijker, maar beter in lijn in het RIZIV-project. Tegelijkertijd schrikt een ‘total loss risico’ investeerders af en moet de kans op rendement wel in verhouding staan tot het risico. Dus een genuanceerde benadering van risico en rendement moet een SIB geloofwaardig houden voor investeerders. Wat werkt, kan dan later opgeschaald worden.”

Patricks conclusie: “Een SIB is een erg boeiende financieringsmethode, maar de kosten en opbrengsten moeten worden afgewogen tegenover de alternatieven. De inbreng van risicokapitaal (SIB) is pas zinvol als er een investeringsrisico is dat de draagkracht van de dienstverlener en het draagvlak voor de uitkomstbetaler overstijgt. Ik denk net als Ian dat we zeker gebaat zijn bij een kenniscentrum dat samenwerking tussen overheden, dienstverleners en private investeerders kan structureren en optimaliseren.”

De inbreng van risicokapitaal (SIB) is pas zinvol als er een investeringsrisico is dat de draagkracht van de dienstverlener en het draagvlak voor de uitkomstbetaler overstijgt.”
HGT SPRKMKR 04 03 PATRICK MAES
Patrick Maes
VDAB
PXL SPRAAKMAKER 15 02 23 02

Kennis delen

Onderzoekers die ook les geven, praten met hun studenten meteen over hun ervaringen. Dat is een grote meerwaarde voor de student, maar ook voor de bedrijven waar hij later terecht zal komen. Uit dit soort onderzoek halen verschillende partijen voordeel: de bedrijven die op de eerste lijn staan tijdens het onderzoek, de hele sector, de studenten die de informatie uit eerste hand krijgen en de studenten die in latere jaren volgen en de cases in hun curriculum krijgen.

Spraakmakers overview

Meer van deze spraakmakers?

Smaakt dit interview naar meer? Is je honger naar kennis niet te stillen? Wil je weten hoe andere onderzoekers en bedrijven hebben samengewerkt om innovatieve ideeën om te zetten naar impactvolle projecten?

VLAIO Vlaamsehogescholenraad v4