Educatieve exploraties over ‘levensbeschouwing’ in het kader van de evensbeschouwelijke vorming en de interlevensbeschouwelijke dialoog

Binnen het Vlaamse onderwijs wordt het vak ‘levensbeschouwing’ conform de grondwet ingericht en opgevolgd door de instanties van de 7 erkende godsdiensten. Als reactie op een toenemende polariserende en radicaliserende samenleving werd in 2013 vanuit de overheid het initiatief genomen om te werken aan een interlevensbeschouwelijke dialoog (ILD). Uitgangspunt was dat de segregatie van het levensbeschouwelijk onderwijs niet leidt tot tolerantie, maar dat samenwerking en dialoog tussen de erkende levensbeschouwingen daartoe nodig was. In 2019 beslist de overheid tot het overgaan van een verplicht uur ILD in de derde graad van het officieel onderwijs. In een aantal proefscholen werd er de voorbije jaren geëxperimenteerd om het ILD-project via een nieuw leerplan ILD en in teamteaching vorm te geven. Het Vlaamse regeerakkoord 2024-2026 grijpt nu de moeilijke organiseerbaarheid van de levensbeschouwelijke vakken aan om de omslag te maken naar een model voorzien van twee uur ILD in het basis en secundair onderwijs binnen het officieel onderwijs. De omslag van één naar twee lesuren ILD raakt aan het wetenschappelijke kader en de legitimatie van de levensbeschouwelijke vakken (LBV). Het kader is het leren in dialoog van elkaar (1 lesuur) in wederkerigheid met het leren in en van de eigen levensbeschouwing (1 lesuur) (cf. identiteit-in-diversiteit). Door zichzelf te organiseren als een middel voor burgerschapseducatie enerzijds en voor (levensbeschouwelijke) identiteitsontwikkeling anderzijds legitimeren de LBV hun bestaan op de grondwet, artikel 24 waarin de plicht van de overheid en het individueel recht van ouders en kinderen op eigen levensbeschouwelijk onderwijs en identiteitsontwikkeling wordt gevrijwaard.
In dit praktijkgericht onderzoek willen we de rol van levensbeschouwing en ILD onderzoeken vanuit het perspectief van een vak religie op school. Door de school als uitgangspunt te nemen – en niet het (individuele) recht van kinderen of de plicht van de overheid op eigen levensbeschouwelijk onderwijs - willen we ruimte creëren voor de dialoog over levensbeschouwing. De hypothese is dat als we de school als uitgangspunt nemen ILD op een andere manier kan verschijnen, namelijk als een manier van kijken en van in de wereld staan. Dit onderzoek is experimenteel: we gaan op zoek naar een ‘levensbeschouwelijke methode’ gericht op ‘het beschouwen van het leven als een houding’. We willen aan de hand van film en beeld onderzoeken hoe we leerlingen en studenten kunnen vormen in de dialoog over ‘levensbeschouwing’.
De inzet is om te onderzoeken op welke manier en in welke mate het gebruik van film in de klas het gesprek of de dialoog over levensbeschouwing en religie verdiept, verbreedt of vergemakkelijkt. Kan film interveniëren op school om het leven te (leren) beschouwen? Het onderzoek wil landen in het ontwerpen van een (film)methode gericht op de kunst van het beschouwen van het leven.