De transformatieve kracht van sociaal-artistieke praktijken
PROBLEEMSCHETS
In dit onderzoeksproject gaan we op zoek naar het transformatieve potentieel van sociaal-artistieke praktijken bij kinderen en jongeren. Hiermee bedoelen we het potentieel van sociaal-artistieke praktijken om veranderingsprocessen in gang te zetten en jongeren in een (huidige) complexe context in beweging te brengen.
Sociaal-artistieke praktijken creëren kunst en cultuur met mensen in kwetsbare levensomstandigheden. Ze doen dit op een participatieve manier, de praktijken ontwikkelen zich in de interactie tussen mensen en hun omgeving, ingebed in een maatschappelijke en culturele context. Verhalen en talenten zijn het uitgangspunt voor kunstenaars en deelnemers om samen te werken aan de creatie van een artistiek product dat interessant is voor een ruim publiek. De verbeeldingskracht van mensen staat hierbij centraal (Van den Bergh, z.d.; Goukens, 2015). Het sociaal-artistiek werk kende zijn opmars in de jaren 90. Cultuur werd een hefboom om armoede te bestrijden en maatschappelijke uitsluiting tegen te gaan. Sociaal-cultureel werkers en kunstenaars vonden elkaar en werkten samen aan re-integratie van kwetsbare mensen in de maatschappij. In 2000 werd ‘sociaal-artistiek werk’ wettelijk erkend (Lambrechts, 2009).
Verschillende organisaties hebben vandaag een sociaal-artistiek aanbod. Enkele voorbeelden zijn nationaal: Sering vzw, Tutti Fratelli vzw, Madame Fortuna vzw en Rataplan.
Met dit onderzoek willen we een verkenning doen van de inzetbaarheid van sociaalartistieke praktijken en de transformatieve kracht van deze praktijken. We zoeken hierbij in de eerste plaats naar de ‘hoe’. Op het einde van het eenjarig onderzoek, en ter voorbereiding van een mogelijk vervolgonderzoek, doen we een eerste verkenning van de ‘waar’. We starten hiervoor met een brede veldverkenning. Voor de werkzaamheid van deze praktijken kijken we naar de doelgroep van kinderen en jongeren. Naast een veldverkenning vormt bestaande literatuur een belangrijke inspiratiebron. Denk daarbij bijvoorbeeld aan voorgaand AP onderzoek
‘Empowering the Future - Youth, Arts & Media'. Bij deze veldverkenning gaan we actief op zoek naar een opzet van een actief netwerk binnen de sociaal artistieke praktijken dat zich voor dit vervolgonderzoek kan engageren en de nodige nieuwe netwerken kan opleveren.
Op basis van deze veld- en literatuurverkenning selecteren we ‘werkzame principes’ die in een tweede deel van het onderzoek worden toegepast op een eigen case. De case is een experimentele case waarbij een theaterproject wordt opgezet met jongeren. Het resultaat van dit onderzoek is een overzicht en illustratie van de mogelijkheden van sociaal-artistieke praktijken. Het biedt mogelijks inspiratie en een voorzet voor een breder onderzoek nadien. In een vervolgonderzoek kunnen behoeften en opportuniteiten van sociaal-artistieke praktijken in sociale organisaties breder verkend worden. Hiervoor worden op het einde van dit éénjarig onderzoeksproject al enkele verkennende gesprekken gepland.
ONDERZOEKSVRAGEN
De onderzoeksvragen die voorop staan zijn:
- Welke good practices sociaal-artistiek werk bestaan er in binnen- en buitenland?
- Welk transformatief potentieel hebben sociaal-artistieke praktijken?
- Welke ‘elementen’ of ‘eigenschappen’ geven vorm aan de transformatieve kracht van sociaal-artistieke praktijken?
- Welke randvoorwaarden gelden bij het toepassen/inzetten van elementen/eigenschappen eigen aan transformatieve kracht?
- Welk potentieel hebben sociaal-artistieke praktijken voor de bredere sociale sector?
METHODOLOGIE
WP 1: literatuurverkenning over de inzetbaarheid van sociaal-artistieke praktijken, het transformatief potentieel en de ‘elementen/eigenschappen’ daarvan.
WP 2: veldverkenning over de inzetbaarheid van sociaal-artistieke praktijken, het transformatief potentieel en de ‘elementen/eigenschappen’ daarvan.
WP 3: gesprekken over duurzame allianties en netwerk van sociaal artistieke praktijken met selectie organisaties uit, en op basis van input WP2
WP 4: verkennende gesprekken naar behoeften en opportuniteiten van sociaalartistieke praktijken in sociale organisaties (n=5)
WP 5: eigen case opzetten vanuit die elementen/eigenschappen met oog op randvoorwaarden en context
In dit onderzoeksproject gaan we op zoek naar het transformatieve potentieel van sociaal-artistieke praktijken bij kinderen en jongeren. Hiermee bedoelen we het potentieel van sociaal-artistieke praktijken om veranderingsprocessen in gang te zetten en jongeren in een (huidige) complexe context in beweging te brengen.
Sociaal-artistieke praktijken creëren kunst en cultuur met mensen in kwetsbare levensomstandigheden. Ze doen dit op een participatieve manier, de praktijken ontwikkelen zich in de interactie tussen mensen en hun omgeving, ingebed in een maatschappelijke en culturele context. Verhalen en talenten zijn het uitgangspunt voor kunstenaars en deelnemers om samen te werken aan de creatie van een artistiek product dat interessant is voor een ruim publiek. De verbeeldingskracht van mensen staat hierbij centraal (Van den Bergh, z.d.; Goukens, 2015). Het sociaal-artistiek werk kende zijn opmars in de jaren 90. Cultuur werd een hefboom om armoede te bestrijden en maatschappelijke uitsluiting tegen te gaan. Sociaal-cultureel werkers en kunstenaars vonden elkaar en werkten samen aan re-integratie van kwetsbare mensen in de maatschappij. In 2000 werd ‘sociaal-artistiek werk’ wettelijk erkend (Lambrechts, 2009).
Verschillende organisaties hebben vandaag een sociaal-artistiek aanbod. Enkele voorbeelden zijn nationaal: Sering vzw, Tutti Fratelli vzw, Madame Fortuna vzw en Rataplan.
Met dit onderzoek willen we een verkenning doen van de inzetbaarheid van sociaalartistieke praktijken en de transformatieve kracht van deze praktijken. We zoeken hierbij in de eerste plaats naar de ‘hoe’. Op het einde van het eenjarig onderzoek, en ter voorbereiding van een mogelijk vervolgonderzoek, doen we een eerste verkenning van de ‘waar’. We starten hiervoor met een brede veldverkenning. Voor de werkzaamheid van deze praktijken kijken we naar de doelgroep van kinderen en jongeren. Naast een veldverkenning vormt bestaande literatuur een belangrijke inspiratiebron. Denk daarbij bijvoorbeeld aan voorgaand AP onderzoek
‘Empowering the Future - Youth, Arts & Media'. Bij deze veldverkenning gaan we actief op zoek naar een opzet van een actief netwerk binnen de sociaal artistieke praktijken dat zich voor dit vervolgonderzoek kan engageren en de nodige nieuwe netwerken kan opleveren.
Op basis van deze veld- en literatuurverkenning selecteren we ‘werkzame principes’ die in een tweede deel van het onderzoek worden toegepast op een eigen case. De case is een experimentele case waarbij een theaterproject wordt opgezet met jongeren. Het resultaat van dit onderzoek is een overzicht en illustratie van de mogelijkheden van sociaal-artistieke praktijken. Het biedt mogelijks inspiratie en een voorzet voor een breder onderzoek nadien. In een vervolgonderzoek kunnen behoeften en opportuniteiten van sociaal-artistieke praktijken in sociale organisaties breder verkend worden. Hiervoor worden op het einde van dit éénjarig onderzoeksproject al enkele verkennende gesprekken gepland.
ONDERZOEKSVRAGEN
De onderzoeksvragen die voorop staan zijn:
- Welke good practices sociaal-artistiek werk bestaan er in binnen- en buitenland?
- Welk transformatief potentieel hebben sociaal-artistieke praktijken?
- Welke ‘elementen’ of ‘eigenschappen’ geven vorm aan de transformatieve kracht van sociaal-artistieke praktijken?
- Welke randvoorwaarden gelden bij het toepassen/inzetten van elementen/eigenschappen eigen aan transformatieve kracht?
- Welk potentieel hebben sociaal-artistieke praktijken voor de bredere sociale sector?
METHODOLOGIE
WP 1: literatuurverkenning over de inzetbaarheid van sociaal-artistieke praktijken, het transformatief potentieel en de ‘elementen/eigenschappen’ daarvan.
WP 2: veldverkenning over de inzetbaarheid van sociaal-artistieke praktijken, het transformatief potentieel en de ‘elementen/eigenschappen’ daarvan.
WP 3: gesprekken over duurzame allianties en netwerk van sociaal artistieke praktijken met selectie organisaties uit, en op basis van input WP2
WP 4: verkennende gesprekken naar behoeften en opportuniteiten van sociaalartistieke praktijken in sociale organisaties (n=5)
WP 5: eigen case opzetten vanuit die elementen/eigenschappen met oog op randvoorwaarden en context
Resultaten
BEOOGDE RESULTATEN
- Werkveldgerichte publicatie
- Toonmoment/presentatie van de resultaten van de case en een voorstelling van de
‘elementen/eigenschappen’.
- Werkveldgerichte publicatie
- Toonmoment/presentatie van de resultaten van de case en een voorstelling van de
‘elementen/eigenschappen’.
Promotor
Lies Ferny
AP Hogeschool Antwerpen
19/09/2022 - 17/09/2023
Centrale contactpersoon
Eva Brodelet
AP Hogeschool Antwerpen - Blikopener contact
