Meander: een veldonderzoek naar ecologisch schrijven

Volgens de Indiase schrijver Amitav Ghosh is de klimaatcrisis vooral een crisis van de verbeelding. Omdat haar uitwerking in de toekomst ligt en we haar omvang in het heden nog niet ten volle kunnen ervaren, is het voor ons mensen moeilijk om nu al naar de gevolgen te handelen. Als oplossing voor deze crisis wijst Ghosh naar de literaire fictie. Deze zou met het scheppen van verhalen de verbeelding kunnen aanwakkeren en zo een handzaam perspectief op de toekomst creëren.

Maar hoe kan je binnen een verhaal recht doen aan de complexiteit van de klimaatcrisis? Volstaat de klassieke westerse verhaalstructuur, die vooral gericht is op het gevoelsleven van één enkel individu, wel om deze complexiteit te vatten? In dit startonderzoek probeer ik deze individualistische verhaalstructuur los te laten en te zoeken naar een vorm die ruimte laat voor verschillende stemmen naast elkaar. Hiervoor laat ik mij inspireren door een aantal wandelingen, waarin ik op zoek ga naar sporen van klimaatverandering en ecologische catastrofe in mijn directe omgeving.

De inspiratie die ik tijdens die wandelingen opdoe, verwerk ik in een eerste aanzet tot een roman. Naast dit persoonlijk schrijfproces wil ik mijn onderzoek ook met andere schrijvers delen. Dit om mijn werkwijze verder aan te scherpen en de literaire kwaliteit van mijn teksten te testen. Hiervoor ontwikkel ik een schrijfworkshop, waarin ik samen met andere schrijvers op zoek ga naar de vorm van de klimaatverhalen van de toekomst.

De belangrijkste output van dit onderzoek is de workshop. Deze wil ik op het einde van dit startproject zo geformaliseerd hebben dat iedereen die er maar interesse in heeft hem in principe zou moeten kunnen uitvoeren. Dit format wil ik tegen het eind van mijn onderzoek ook op papier hebben uitgewerkt. Zo is deze tool beschikbaar voor andere leerkrachten in het schrijfonderwijs.

Om dit te bewerkstelligen test ik de workshop gedurende mijn onderzoek al een aantal keer uit. Zo geef ik bijvoorbeeld twee sessies als onderdeel van het vak Schrijflabo in de eerste bachelor van de opleiding Woordkunst op het Conservatorium. Ook geef ik een presentatie en een korte workshop over mijn onderzoek in het kader van het Slow Writing Lab, een uitwisseling tussen alumni van verschillende professionele schrijfopleidingen in Nederland en Vlaanderen. Daarnaast geef ik ook een workshop voor andere schrijvers en geïnteresseerden in samenwerking met de regeneratieve gemeenschapsboerderij Starckxhoeve en schrijverswerkplaats het WATLAB van literaire organisatie Vonk en Zonen.

Verder vormt de aanzet tot de klimaatroman een belangrijke output. Hoewel deze tegen het einde van dit startproject met geen mogelijkheid afgerond zal kunnen zijn, vormt zij wel een belangrijke aanleiding voor mijn vervolgonderzoek. Ook wil ik inzichten die ik tijdens het wandelen opdoe, vastleggen in een wandellogboek. Dit om de ontwikkeling van mijn gedachtegoed ook achteraf nog te kunnen volgen.