Onderzoekscompetenties leren in burgerwetenschap op school. Een onderzoek naar kansen voor participatie.

Context: Onderzoekscompetenties maken deel uit van de 21ste-eeuwse vaardigheden en zijn ingebed in de aan te leren competenties in het Vlaamse basis- en secundair onderwijs. Leerlingen leren onderzoekscompetenties het best in de context van authentiek wetenschappelijk onderzoek, wat geen eenvoudige opgave is voor leerkrachten. Hedendaags onderzoek in de exacte wetenschappen betrekt vaker en vaker burgers met als doelen de datacollectie op te schalen en de erkenning bij de bevolking te promoten. Steeds frequenter zien scholen in een deelname aan deze Citizen Science (CS)-projecten een kans om met hun leerlingen aan onderzoekscompetenties te werken. Hier kan echter een spanning ontstaan tussen de doelen die aanbieders (onderzoekers) en afnemers (scholen) van CS-projecten willen bereiken.

Probleem/nood: CS-projectaanbieders (onderzoekers) hebben baat bij de regelmatige deelname van scholen, maar hebben vaak geen pedagogisch-didactische achtergrond. De projectafnemers, namelijk de scholen, moeten rekening houden met de prestatie- en tijdsdruk rond eindtermen- en leerplanrealisatie. Ze hebben ook nood aan studiecontexten waarin onderzoekscompetenties aangeleerd kunnen worden en moeten overtuigd worden van de meerwaarde van de deelname aan CS-projecten. We weten uit onderzoek dat leerwinst met betrekking tot onderzoekscompetenties toeneemt bij hogere leerlingenparticipatiegraad. Heden ten dage is deze eerder laag in Vlaamse CS-projecten, met andere woorden, leerlingen bekleden hierin vaak een voornamelijk uitvoerende rol. Beide stakeholders (projectaanbieders en -afnemers) kunnen voordelen halen uit de samenwerking binnen CS-projecten, maar het potentieel ervan wordt momenteel onvoldoende aangeboord.

Doel van het project: Het huidig voorgestelde PWO-project beoogt de optimalisering van de participatie van lagere en secundaire scholieren in CS-projecten door concrete tools aan te reiken voor zowel afnemers (scholen) als aanbieders (kennisinstellingen) van dergelijke projecten.

Onderzoeksaanpak: In dit mixed-method onderzoeksproject brengen we eerst de leerlingenparticipatiegraad bij huidige Vlaamse CS-projecten in kaart. Vervolgens worden factoren die de participatiegraad versterken of belemmeren opgelijst. Daarnaast worden motieven verzameld die de deelname van scholen aan CS-projecten beïnvloeden en wordt het belang van leerlingenparticipatie hierin bepaald.

Beoogde output: In de co-creatiefase (ontwikkelfase) die daarop volgt zetten we volop in op disseminatie en valorisatie. We beogen, samen met onze partners en resonansgroep, de ontwikkeling van drie valorisatieproducten die de leerlingenparticipatie in CS-projecten bevorderen.