Re-integratie door verbeterde soft skills en empowerment

Dit project wil de re-integratie van (ex-)gedetineerden bevorderen door hun soft skills te versterken met de KYSS-methodologie (Kickstart Your Soft Skills). Op deze manier vergroten hun kansen op een succesvolle maatschappelijke en arbeidsmarktgerichte integratie en vermindert het risico op recidive. Tegelijk worden er bruggen gebouwd tussen gevangenissen/transitie- en detentiehuizen, onderwijs en de arbeidsmarkt om duurzame samenwerking en kennisdeling te stimuleren. 
PROBLEEMSTELLING – De re-integratie van ex-gedetineerden en leden van detentie- of transitiehuizen blijft een maatschappelijke uitdaging. Internationale literatuur wijst erop dat een gebrek aan soft skills – zoals bijvoorbeeld: zelfreflectie, emotieregulering, communicatie en samenwerken – een belangrijke barrière vormt voor succesvolle re-integratie, het vinden van werk en het voorkomen van recidive (herval) (Hawley et al., 2013; Jenkins, 2019; Schuller, 2009; Cara, 2019). Naast technische vaardigheden zijn ook persoonlijke en sociale competenties, soft skills, van belang in onze samenleving. Schuller (2009) benadrukt dat soft skills zoals zelfvertrouwen, communicatie en zelfinzicht een cruciale basis vormen voor verdere vorming en succesvolle rehabilitatie en om volwaardig deel te nemen aan het maatschappelijk en professioneel leven. Zonder voldoende vaardigheden in zelfbeheersing, emotieregulering en communicatie vallen ex-gedetineerden sneller terug in oud gedrag (Cara, 2019). Dit vergroot de kans op werkloosheid en op recidive (Hawley et al., 2013). Internationale studies onderstrepen de ernst van dit probleem: herhaald delinquent gedrag na vrijlating is een belangrijke oorzaak van criminaliteit. Hoewel er binnen detentie initiatieven bestaan zoals onderwijsprogramma’s, beroepsopleidingen en werkervaringstrajecten, blijft de structurele arbeidsparticipatie van ex-gedetineerden opvallend laag. 
De gevolgen van deze problematiek treffen meerdere partijen. In de eerste plaats ondervinden (ex-) gedetineerden zelf de nadelen: beperkte soft skills bemoeilijken het vinden en behouden van werk en het opbouwen van stabiele sociale netwerken, wat hun zelfredzaamheid en levenskwaliteit aantast (Jenkins, 2019; Schuller, 2009). Ook hun directe omgeving, familie en gemeenschap, en de samenleving als geheel zijn gebaat bij succesvolle re-integratie. Elke ex-gedetineerde, waarbij het risico op recidive vermindert dankzij betere soft skills, draagt bij aan een verhoogde veiligheid en lagere maatschappelijke kosten (Boone et al., 2016; Moonen et al., 2017). 
Hoewel er waardevolle inzichten bestaan uit onderzoek in het buitenland, is er in Vlaanderen nauwelijks literatuur te vinden over de rol van soft skills bij detentie en re-integratie. De bestaande literatuur uit het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten of op Europees niveau (Jenkins, 2019; Hawley et al., 2013) is bovendien niet zomaar te vertalen naar de Vlaamse context, waar het penitentiair beleid, populatie, onderwijsklimaat en sociale vangnetten fundamenteel anders zijn ingericht. Deze kenniskloof maakt het moeilijk om te begrijpen welke specifieke noden er zijn en welke aanpak effectief is om soft skills bij (ex-)gedetineerden in Vlaanderen te versterken (Departement Welzijn, Volksgezondheid en Gezin, 2020; Gheysens, 2023; iDROPS, 2022). 
Het Vlaams strategisch plan hulp- en dienstverlening aan gedetineerden en geïnterneerden 2020–2025 benadrukt het belang van het versterken van soft skills bij gedetineerden. Ze zijn niet alleen onmisbaar voor een succesvolle terugkeer in de samenleving, maar ook om te kunnen voldoen aan de verwachtingen van de hedendaagse arbeidsmarkt. Het plan erkent echter ook dat er nog aanzienlijke ruimte is voor verbetering in de aanpak van soft skills. Dit onderstreept de noodzaak aan gerichte interventies en praktijkgericht onderzoek die deze ambities kunnen vertalen naar effectieve ondersteuning op de werkvloer én in de samenleving.In dit licht is de uitbreiding van de KYSS-methodologie naar de gevangeniscontext bijzonder relevant. Het bestaande “Kickstart Your Soft Skills” (KYSS) project heeft reeds zijn waarde bewezen in het identificeren en versterken van soft skills bij (jong)volwassenen op de arbeidsmarkt. KYSS biedt een gevalideerde online vragenlijst die onmiddellijk gepersonaliseerde feedback en groeitips geeft op zestien kerncompetenties. Door het KYSS-instrument te vertalen naar de gevangeniscontext, kan de huidige kloof in het hulpverleningsaanbod worden verkleind. Het voorgestelde onderzoek situeert zich dus op het snijvlak van een duidelijk gesignaleerd probleem en een beloftevolle oplossing. 
ONDERZOEKSVRAGEN – 
Hoe kan een op soft skills gebaseerde methodiek, geïnspireerd op KYSS, effectief worden ingezet in gevangenissen en detentie-/transitiehuizen om re-integratie van (ex-)gedetineerden te versterken en recidive te voorkomen? 
Hoe kan de KYSS-methodologie worden vertaald naar een context van gevangenissen en detentie/transitiehuizen? 
Welke specifieke soft skills zijn het meest bepalend voor succesvolle re-integratie van (ex-) gedetineerden/ leden van detentie- of transitiehuizen? 
Welke gedragscriteria voor de geselecteerde soft skills zijn belangrijk om op te nemen in de aangepaste KYSS-vragenlijst?In welke mate is de aangepaste KYSS-vragenlijst valide en betrouwbaar voor de doelgroep van (ex-) gedetineerden/ leden van detentie- of transitiehuizen? 
Welke statistische normering geldt voor de verschillende schalen in de aangepaste KYSS-vragenlijst voor de doelgroep van (ex-) gedetineerden/ leden van detentie- of transitiehuizen? 
In welke mate hangen scores samen met leeftijd, geslacht en andere (nader te bepalen) achtergrondkenmerken? 
Hoe kunnen we de feedback en tips van KYSS aanpassen naar de doelgroep van (ex-) gedetineerden/ leden van detentie- of transitiehuizen? 
METHODOLOGIE – We doen een literatuurstudie en expertinterviews om de context te analyseren, soft skills te selecteren, items op te stellen en de feedbackrapporten van KYSS aan te passen. Verder voeren we een pilootstudie uit aan de hand van een online survey. We doen exploratieve en confirmatorische factoranalyses en berekenen we Cronbach’s alpha’s. Beschrijvende statistieken (o.a. gemiddelde, standaarddeviatie, percentielscores) en datavisualisaties schetsen een algemeen beeld van de vaardigheden bij de doelgroep van (ex-) gedetineerden/ leden van detentie- of transitiehuizen en helpen om een normering per schaal op te stellen. Via ANOVA-analyses berekenen we de samenhang tussen achtergrondvariabelen en de schaalscores.