Met VR dementie-ervaring simuleren, creëert veel begrip en empathie
In sTimul, het zorgethisch lab van de bacheloropleidingen verpleegkunde en vroedkunde op de VIVES-campus in Roeselare, verkennen studenten en zorgverleners uit zorg- en welzijnsorganisaties het perspectief van zorgontvangers. Dat gebeurt met ervaringsgerichte methodieken om reflectie en dialoog te stimuleren. Met het simulatieprogramma ‘Ervaar dementie’ wil VIVES specifiek het inzicht vergroten in de leefwereld van mensen met dementie.
Tekst: Katrien Verreyken
Het zorgethisch lab sTimul op de VIVES-campus in Roeselare is absoluut de place-to-be voor jonge bachelors verpleegkunde en vroedkunde. Door ervaringsleren wordt de dialoog over de zorg voor mensen met specifieke aandoeningen immers sterk gestimuleerd.
“We hebben een aantal interessante tools in ons lab om fysieke en cognitieve aandoeningen te simuleren en zo mensen in een bepaalde ervaring onder te dompelen”, vertelt Charlotte Ramboer, praktijklector en stagebegeleider aan VIVES.
“We ‘simuleren’ aandoeningen en ‘stimuleren’ de reflectie erover, vandaar de naam van ons lab, sTimul. Zo hebben we bijvoorbeeld ‘tremorhandschoenen’ die Parkinson simuleren – probeer daar maar eens een glas water mee in te schenken of je naam te schrijven."
"We hebben ook ouderdomspakken waarin bepaalde gewrichten geïmmobiliseerd worden, brillen die visiebeperkingen nabootsen, of een hoofdtelefoon die tinnitus simuleert. Doordat onze studenten aan den lijve ondervinden wat het is om met zulke aandoeningen te leven, nemen ze dat ook beter mee in hun zorgpraktijk. Ze geven vaak aan dat dit soort ervaringsleren een erg grote impact op hen heeft.”
Ervaar dementie
Ondertussen heeft VIVES ook al een paar jaar het VR-simulatieprogramma ‘Ervaar Dementie’ lopen: “via VR-leren willen we het inzicht vergroten in de leefwereld van mensen met dementie.” licht Charlotte toe. “We laten je met een VR-bril op de neus het perspectief en de gedachten van een persoon met beginnende dementie ervaren in de virtuele realiteit. Je hoort diens gedachten en gevoelens en je moet er zelf ook in meegaan. Het is echt een ‘immersive experience’ waarbij je geconfronteerd wordt met beperkingen bij jezelf en reacties van anderen – soms deugddoend, maar soms hard.”
De aanleiding voor het VR-programma ‘Ervaar dementie’ was een Amsterdamse ‘Health Innovation Conference’ waarop projectcoördinator Peter Burggraeve zes jaar geleden aanwezig was. “Op dat congres lieten ze ons al kennismaken met een soortgelijke VR-toepassing om dementie te ervaren, en ik voelde dat we daar met VIVES ook wat mee moesten doen. Ik heb de makers uitgenodigd op onze campus in Roeselare en ze waren meteen enthousiast over de manier waarop we ervaringsgericht leren voor onze studenten inzetten. Zo is deze interactieve versie van ‘Ervaar dementie’ ontstaan. Ondertussen hebben we zelfs al een nieuwe versie voor personen met een verder gevorderde vorm van dementie, waarbij er ook een confrontatie is met een familielid als mantelzorger en een hulpverlener, en niet iedereen zit op dezelfde golflengte.”
De inleving in een persoon met dementie met behulp van VR leidde tot veel begrip bij en voor mantelzorgers, en tot een waarde-volle reflectie over de aanpak van dementie.”
Confronterend
Het ervaringsleren met VR komt in elk geval binnen: “Sommige verpleegkundigen zetten al huilend de bril af en beseffen op dat moment dat ze al eens op een verkeerde manier communiceerden met mensen met dementie. Dat kan best confronterend zijn”, vertelt Peter. “De beleving zelf duurt een kwartiertje, maar daarna is er nog minstens anderhalf uur reflectie”, weet Charlotte. “Dát is de belangrijkste ervaring: wat heb je gezien, beleefd, gevoeld, en wat betekent dat nu voor jou? We merken dan altijd dat de ervaring bij iedereen anders binnenkomt en dat het een verhaal is met vele laagjes.”
Werkveldsessies
VIVES dompelt de eigen eerstejaarsstudenten zorg sowieso onder in deze immersieve ervaring tijdens hun projectweek, maar Sibe – Samen is Beter, het samenwerkingsverband geïntegreerde zorg – hielp de hogeschool om het programma ook te lanceren in het werkveld om onder meer hulpverleners en mantelzorgers te ondersteunen. “Zo zijn we bij heel veel woonzorgcentra kunnen langsgaan om onze VR-sessies te geven”, vertelt Peter. “En we krijgen nog steeds erg veel aanvragen van organisaties.”
Eline Rammant van Sibe schreef een evaluatierapport op basis van de gegeven sessies in hun regio in 2021 en 2022, en de reacties waren vrijwel unaniem positief: “We hebben 17 VR-sessies georganiseerd en daarmee meer dan 200 deelnemers bereikt. De mantelzorgers en hulpverleners leerden nog heel wat bij en de reflectie achteraf was een enorme meerwaarde. De begeleiding door het deskundige team van VIVES was ook echt top. De inleving in een persoon met dementie met behulp van VR leidde tot veel begrip bij en voor mantelzorgers, en tot een waardevolle reflectie over de aanpak van de aandoening.“
Dankzij ons ervaringsgericht leren met VR leveren we zorgverleners af met het hart op de juiste plaats en met veel empathie en goesting om aan die zorg te beginnen.”
“We merkten dat de VR-beleving ook drempelverlagend werkte voor mantelzorgers om nadien deel te nemen aan activiteiten in de woonzorgcentra, en dat het dus zorgde voor meer verbinding. We hebben ook een VR-sessie voor huisartsen georganiseerd en die vonden unaniem dat elke hulpverlener dit eens zou moeten beleven om meer empathie te creëren voor personen met dementie. We hopen dat de woonzorgcentra hier ook na onze VR-sessies verder mee aan de slag zijn gegaan. De VR-ervaring is voor ons maar een eerste broodnodige stap binnen een groter geheel en maakt deel uit van onze opdracht om in te zetten om basisvaardigheden geïntegreerde zorg.”
VR voor andere toepassingen
Het VR-simulatieprogramma rond dementie stimuleert op zo’n effectieve manier het ervaringsleren dat er ondertussen ook wordt gekeken hoe het voor andere aandoeningen kan worden ingezet.
“Zo krijgen we vragen om ook bijvoorbeeld autisme, psychoses en angststoornissen met VR te simuleren”, bevestigt Charlotte. “Door in de schoenen van de persoon met de aandoening te gaan staan en met zijn of haar ogen te kijken, leer je immers veel begrip opbrengen voor de aandoening.”
“We zijn in elk geval volop andere onderzoeksprojecten aan het aftasten om soortgelijke simulaties te realiseren”, vult Peter aan. “Die praktijkgerichte leerervaringen zijn zó belangrijk voor studenten, omdat ze hen helpen met een open en onbevooroordeelde blik te kijken naar de zorgontvanger met een chronische aandoening. Op die manier kunnen ze écht in relatie treden en in staat zijn persoonsgerichte zorg te bieden, met veel empathie en goesting. We geloven heel erg in ons ervaringsgericht leren, en die nieuwe technologieën zoals VR helpen ons hier uitstekend bij.”
Meer weten?
Kennis delen
Onderzoekers die ook les geven, praten met hun studenten meteen over hun ervaringen. Dat is een grote meerwaarde. Uit onderzoek halen de verschillende partijen voordeel: de bedrijven die op de eerste lijn staan tijdens het onderzoek, de hele sector, de studenten die de informatie uit eerste hand krijgen en de studenten die in latere jaren volgen en de cases in hun curriculum krijgen.
Nog spraakmakers?
Smaakt dit interview naar meer? Is je honger naar kennis niet te stillen? Wil je weten hoe andere onderzoekers en bedrijven hebben samengewerkt om innovatieve ideeën om te zetten naar impactvolle projecten?
IMPACT Welzijn & Zorg
Met deze uitgave willen de Vlaamse hogescholen graag een aantal projecten in de kijker zetten. Zo kom je het wat en hoe te weten, en ontdek je de impact van ons innoverend hoger onderwijs. Het is de bedoeling jou als lezer, te inspireren en te laten nadenken over hoe een hogeschool jouw organisatie of onderneming kan helpen om de volgende stap te nemen in jouw innovatieproces.
