Bye bye wegwerpcultuur, hello duurzaam ontwerpen!
Steeds meer organisaties en bedrijven zetten in op circulair ondernemen, waarbij een duurzame omgang met materialen, grondstoffen en afval centraal staat. Die omschakeling vereist echter een nieuwe denk- en werkwijze, en dat brengt heel wat uitdagingen met zich mee. De ‘circulaire cocreatiehub’ – kortweg ‘CICO-hub’ – biedt hierin waardevolle ondersteuning.
Tekst: Lisa Hilte
Wil je als organisatie of bedrijf duurzamer te werk gaan? Dan is het een goede eerste stap om je afval slim te hergebruiken. Maar je moet óók actie ondernemen om in de toekomst minder afval te creëren.”
Circulair ontwerpen
Katrijn Sabbe is docent en onderzoeker industrieel productontwerp aan Howest. Ze is gespecialiseerd in circulair ontwerpen: met maximaal hergebruik van materialen en minimale afvalproductie. Vanuit die expertise en passie zet ze mee haar schouders onder CICO-hub. Deze brede samenwerking rond duurzame ontwerpoplossingen bundelt de krachten van partners als Howest, Voka, Designregio Kortrijk, Leiedal en verschillende sociale werkplaatsen. Een van hun recente projecten vertrekt vanuit restmaterialen van de stad Kortrijk, zoals niet-recycleerbare banners en vlaggen van voorbije evenementen. De uitdaging? Deze materialen op een zinvolle manier hergebruiken!
Studenten denken eerste concepten uit
In een eerste fase namen Katrijns studenten interieurdesign de oude banners en vlaggen onder de loep. Katrijn licht toe: “Ze brachten de eigenschappen van het materiaal in kaart – sterk en weerbestendig, maar soms beschadigd of vuil – en experimenteerden met technieken als weven, knopen en plooien. Ook werd de onderzoeksapparatuur van Howest ingezet, bijvoorbeeld om de sterkte van verbindingen (zoals lasnaden) te testen.” Ten slotte verwerkten de studenten enkele vlaggen en banners tot iets nieuws: gaande van schaduwtentjes tot schommels en strandstoelen. Die projecten werden beoordeeld door ontwerpers van CICO-hub. “De studenten voerden eigenlijk een voorstudie uit voor CICO-hub”, aldus Katrijn. “Ze leverden waardevolle input: hun frisse, onbevangen blik leidde vaak tot gedurfde ideeën. En voor hen was het een leerzaam proces. Ze ervaarden de complexiteit van circulair ontwerpen: hergebruik mag geen nieuw afval opleveren, en vraagt om een goede match tussen materiaal en eindproduct. Dat kan je uitleggen in de les, maar onze studenten hebben het nu zélf ondervonden aan de hand van reële cases!”
Duurzaamheid wint aan terrein, onder impuls van de wetgeving én van bedrijven zelf. We hebben al flinke stappen gezet, maar er is zeker nog werk aan de winkel!”
Een modulaire speelmat
Na dit voortraject waren de professionele ontwerpers van CICO-hub aan zet, onder wie Howest-alumna Saartje Allosserie. Met haar bureau Allossa begeleidt ze ondernemers bij duurzame branding, productontwikkeling en ontwerp. Bij elke stap denkt ze na over de ecologische impact – een duurzaam bewustzijn dat al groeide tijdens haar studies industrieel ontwerpen, en in het bijzonder in de lessen eco-design.
Samen met ontwerpers Giel Dedeurwaerder en Yani Vandenbranden ging Saartje verder aan de slag met de oude banners en vlaggen van de stad Kortrijk. “De gecoate zeilen waarmee we werkten, waren weerbestendig, afwasbaar en kleurrijk. Dat associeerden we meteen met kinderen! Zo ontstond het idee voor een outdoor speelmat.”
Voor de verdere uitwerking van het ontwerp stemden ze met de verschillende projectpartners af wat technisch en praktisch haalbaar was. Daarbij konden ze onder meer rekenen op de knowhow van Howest rond materiaalkunde en de flexibele, gespecialiseerde productiecapaciteit van sociale werkplaatsen. Tot slot vroegen ze ook de animatoren van de lokale speelpleinwerking naar hun noden en wensen. Het eindresultaat werd ‘Opgelapt’ gedoopt: een modulaire, stapelbare speelmat, bestaande uit vierkante lappen die aan elkaar kunnen worden geknoopt. “Eigenlijk is het een spel zonder handleiding”, vertelt Saartje. “Je kan er een tent mee bouwen, een kamp, een Twister-speelbord… Kinderen kunnen zich echt uitleven.”
Stappenplan voor minder afval
Ook andere steden en gemeentes uit de regio kunnen nu speelmatten laten maken uit hun eigen restmateriaal. Maar Saartje benadrukt dat hergebruik alleen niet volstaat voor een duurzame mindshift. We moeten ook stilstaan bij toekomstige restmaterialen: “Het is cruciaal om nieuw afval te vermijden of te beperken. Zo vroegen we aan de stad Kortrijk of er voor elk evenement wel echt nieuwe vlaggen en banners nodig zijn. Samen dachten we na over alternatieven, zoals herbruikbare spandoeken met aanpasbare datum, of banners uit recycleerbare materialen.” Om hen – en andere organisaties – te ondersteunen in een duurzame omgang met reclamemateriaal, ontwikkelden Saartje en collega’s een stappenplan met gerichte vragen.
Samenwerking en kennisdeling
Naast duurzame ontwerpprojecten zet CICO-hub sterk in op kennisdeling. De betrokken partners leren veel van elkaar, vertelt Saartje: “Dat is zo waardevol. Als freelancer werk ik vaak alleen. Maar hier maak ik echt deel uit van een community waarbinnen we elkaars ideeën voortdurend aanvullen!” Bovendien wordt de expertise en kennis van die community ook naar buiten gebracht, vult Katrijn aan: “We organiseren evenementen en opleidingen rond circulair ontwerp, volgen relevante initiatieven op en brengen de juiste mensen met elkaar in contact.” En dat contact is essentieel, benadrukt ze: “Circulair ontwerp vergt expertise, materialen en mankracht uit verschillende domeinen – van materiaalkunde tot productie en verkoop. Dat lukt alleen met een sterk netwerk.”
Naar een circulaire toekomst.
“Er wordt steeds meer ingezet op circulaire economie”, besluit Katrijn. “Bedrijven en organisaties zien er zowel economische als maatschappelijke waarde in. Tegelijk dwingt de strengere wetgeving hen tot actie: materialen moeten deels gerecycleerd worden, producten moeten herstelbaar worden en verpakkingen herbruikbaar… We zetten al mooie stappen naar een circulaire toekomst, maar de mogelijkheden zijn nog lang niet uitgeput. Er zijn nog volop kansen!”
Rectificatie: In de papieren editie van “IMPACT: special klimaat & schone energie” (nummer 4, september 2025) is bij dit artikel de auteursnaam onjuist vermeld.
Getriggerd door dit onderzoek?
Voel jij je geïnspireerd door dit spraakmakende artikel? Wil jij of jouw organisatie een stap zetten in een innovatieproces waarbij je ondersteuning kan gebruiken? Neem dan vandaag nog contact op met een Vlaamse hogeschool via bet Blikopener . Wij volgen zo spoedig mogelijk op en zetten het één en ander in beweging. Doen!
Meer weten?
Kennis delen
Onderzoekers die ook les geven, praten met hun studenten meteen over hun ervaringen. Dat is een grote meerwaarde. Uit onderzoek halen de verschillende partijen voordeel: de bedrijven die op de eerste lijn staan tijdens het onderzoek, de hele sector, de studenten die de informatie uit eerste hand krijgen en de studenten die in latere jaren volgen en de cases in hun curriculum krijgen.
Nog spraakmakers?
Smaakt dit interview naar meer? Is je honger naar kennis niet te stillen? Wil je weten hoe andere onderzoekers en bedrijven hebben samengewerkt om innovatieve ideeën om te zetten naar impactvolle projecten?
IMPACT Klimaat en schone energie
Met deze uitgave willen de Vlaamse hogescholen graag een aantal projecten in de kijker zetten. Zo kom je het wat en hoe te weten, en ontdek je de impact van ons innoverend hoger onderwijs. Het is de bedoeling jou als lezer, te inspireren en te laten nadenken over hoe een hogeschool jouw organisatie of onderneming kan helpen om de volgende stap te nemen in jouw innovatieproces.
