Hoe leraren opleiden in tijden van GenAI?
Generatieve AI-tools zoals ChatGPT stellen het onderwijs voor een grote uitdaging. Hoe bereiden we toekomstige leraren voor op deze nieuwe realiteit en welke vaardigheden zijn daarbij essentieel? Hogeschool UC Leuven-Limburg (UCLL) en KU Leuven werken samen met internationale partners en diverse stakeholders om lerarenopleidingen in Europa te hervormen.
Tekst: Lisa Hilte
Lerarenopleiding onder druk
“Onze lerarenopleidingen staan voor twee grote uitdagingen”, zegt Stijn Dhert, lerarenopleider aan UCLL en KU Leuven en onderzoeker bij het Centrum voor Instructiepsychologie en -technologie. “Ten eerste is de benadering vandaag competentiegericht, waardoor de focus sterk ligt op afzonderlijke deelvaardigheden – denk aan doelen formuleren en leerinhouden structureren, versus evaluaties en lesmateriaal ontwikkelen. Zulke deelvaardigheden worden al te vaak los van elkaar onderwezen en beoordeeld.”
“Die aanpak dreigt de opleiding en het beroep te versnipperen,” vult Mieke Van Ingelghem aan, UCLL-lerarenopleider en onderzoeker bij expertisecentrum ‘Education and Development’. “Wie alle afzonderlijke competenties afvinkt, is daarom nog geen goede leerkracht, en omgekeerd. Effectief onderwijs vraagt om geïntegreerd handelen.”
Een tweede uitdaging is de opkomst van generatieve artificiële intelligentie of GenAI”, aldus Stijn. “Die ontwikkeling heeft een grote invloed op leren en onderwijzen en dwingt ons om het beroep van leraar te herdenken. Wat moeten toekomstige leraars echt beheersen en hoe gebruiken ze AI op een zinvolle manier in de klas om leerdoelen te bereiken? Wat doen zij beter dan AI-tools en andersom? En geven we datgene wat AI beter kan dan niet best uit handen? Ook die vragen moeten we durven stellen.”
Brainstormen over de grenzen heen
Deze uitdagingen vormen het vertrekpunt van ‘Teacher Education Regenerated’ of ‘TE_REG’. Binnen dat 'Erasmus+' project werken zes Europese lerarenopleidingen – allemaal lid van het UNESCO-scholennetwerk – samen aan een doordachte hervorming. In een eerste fase werd per regio de huidige situatie in kaart gebracht.
Vlaamse leerkrachten zijn Europees koploper in hun omgang met AI. Ze zijn vroeg op de kar van AI gesprongen en durven te experimenteren.”
Voor Vlaanderen was onder meer pedagoge Katrien Alen betrokken. Als themabeheerder AI bij kenniscentrum Digisprong ondersteunt ze scholen in het gebruik van educatieve technologie. “Ik werd samen met andere stakeholders uitgenodigd voor focusgesprekken in kleine, gemengde groepjes: met lerarenopleiders, student-leerkrachten, onderzoekers, experts in didactiek en AI… Vanuit onze diverse achtergronden brainstormden we over GenAI en onderwijs.” Volgens Katrien vormt die aanpak de grote kracht van het project. “Er wordt echt over grenzen heen gekeken – geen geïsoleerde hervormingen per discipline, regio of school. We vormen een lerend netwerk waarbinnen we samen reflecteren. Zo hoeft niemand het warm water opnieuw uit te vinden. En uiteraard nemen alle deelnemers de inzichten uit die collectieve denkprocessen mee naar hun eigen praktijk.”
Tijdens de focussessies kwamen uiteenlopende vraagstukken ter sprake. Hoe motiveer je leerlingen om een inspanning te leveren en zelf iets te leren wanneer GenAI zoveel kan? Hoe ontwerp je eerlijke, degelijke en betekenisvolle evaluatievormen? En wat is de ideale taakverdeling tussen leraar en AI?
“Alles rond warmte en menselijkheid blijft bij de leraar”, besluit Mieke. “Die zet tegelijk in op het fysieke en psychische, houdt rekening met context en zorgt ervoor dat leerlingen zich gezien voelen. Bovendien behoudt de leraar eigenaarschap over het hele onderwijsleerproces – óók over taken die aan AI kunnen worden uitbesteed, zoals het opstellen van extra oefenmateriaal.”
Van visie naar praktijk
De inzichten uit deze verkenningsfase – verzameld door elke Europese partner – werden gebundeld in een manifest. An Verburgh, lerarenopleider aan KU Leuven en onderzoeker bij ‘Education & Development’ (UCLL), licht toe.
“De tekst bevat basisprincipes voor kwaliteitsvol onderwijs. Zo is leren in een formele onderwijscontext doelgericht, maar zijn leerdoelen een constructie die vanuit verschillende perspectieven kunnen worden bevraagd. Daarnaast belichten we belangrijke uitdagingen – in het bijzonder rond GenAI – en bijbehorende actiepunten, zoals een focus op samenwerking en op synergie tussen leraar en machine. Het manifest vertrekt vanuit een breed, Europees perspectief en wordt aangevuld met regiorapporten, waaronder één voor Vlaanderen. Alles is beschikbaar op te-reg.eu.”
Die teksten vormen geen eindpunt maar net een begin, benadrukt Mieke. “De volgende stap is de vertaling naar de eigen praktijk, want onderwijs vindt altijd plaats in een context.
We roepen lerarenopleiders, pedagogen, AI-experts en andere betrokkenen op om het manifest als inspiratiebron te gebruiken en hun eigen opleidingspraktijk te bevragen en indien wenselijk te herontwerpen.
Ingrepen kunnen groot of klein zijn: gaande van één opdracht binnen een vak herwerken tot een volledig nieuw curriculum uitrollen.” Stijn vult aan: “Daarna volgt een periode waarin UCLL en KU Leuven een aantal casussen concreet uitwerken voor de eigen curricula.”
“Weet dat wij ook willen ondersteunen bij het uitdenken van die ideeën”, zegt An. “We ontwikkelen momenteel een chatbot, gegrond in het manifest, die gerichte vragen stelt en uitdaagt om antwoorden te formuleren. Lerarenopleidingen kunnen een pilootversie gebruiken. Bovendien kunnen ze met hun inzichten en ervaringen zelf ook de bot helpen verbeteren.”
De ideale taakverdeling tussen leraar en AI? Alles rond warmte en menselijkheid blijft bij de leraar. Die behoudt steeds eigenaarschap over het hele onderwijsleerproces – óók over taken die aan AI kunnen worden uitbesteed.”
Geen doemscenario
Dat GenAI niet alleen uitdagingen brengt maar ook kansen biedt die volop benut worden, weet Katrien: “Wist je dat Vlaamse leerkrachten Europees koploper zijn in hun omgang met AI? Recent OESO-onderzoek toont een voorsprong in hun competenties en houding rond AI. Ons onderwijs is vroeg op de kar van deze nieuwe technologie gesprongen. Daarnaast zijn onze leraren leergierig en durven ze te experimenteren. Die gedrevenheid loont!”
Ook An is positief. “GenAI betekent absoluut niet het einde van de leraar. Integendeel, binnen TE_REG zien wij net een kernrol voor leerkrachten. Maar de invulling van die rol vraagt vandaag om bewuste reflectie: hoe benutten we optimaal het potentieel van zowel de leraar als AI? Alleen zo blijven we samen zorgen voor kwaliteitsvol onderwijs – ons ultieme doel!”
Getriggerd door dit onderzoek?
Voel jij je geïnspireerd door dit spraakmakende artikel? Wil jij of jouw organisatie een stap zetten in een innovatieproces waarbij je ondersteuning kan gebruiken? Neem dan vandaag nog contact op met een Vlaamse hogeschool via bet Blikopener . Wij volgen zo spoedig mogelijk op en zetten het één en ander in beweging. Doen!
Meer weten?
Kennis delen
Onderzoekers die ook les geven, praten met hun studenten meteen over hun ervaringen. Dat is een grote meerwaarde. Uit onderzoek halen de verschillende partijen voordeel: de bedrijven die op de eerste lijn staan tijdens het onderzoek, de hele sector, de studenten die de informatie uit eerste hand krijgen en de studenten die in latere jaren volgen en de cases in hun curriculum krijgen.
Nog spraakmakers?
Smaakt dit interview naar meer? Is je honger naar kennis niet te stillen? Wil je weten hoe andere onderzoekers en bedrijven hebben samengewerkt om innovatieve ideeën om te zetten naar impactvolle projecten?
IMPACT Onderwijs
Met deze uitgave willen de Vlaamse hogescholen graag een aantal projecten in de kijker zetten. Zo kom je het wat en hoe te weten, en ontdek je de impact van ons innoverend hoger onderwijs. Het is de bedoeling jou als lezer, te inspireren en te laten nadenken over hoe een hogeschool jouw organisatie of onderneming kan helpen om de volgende stap te nemen in jouw innovatieproces.
