Scholen en ouders versterken samen taalgevoel bij kleuters
Een rijk taalaanbod op school en thuis is essentieel voor de taalontwikkeling van jonge kinderen. Binnen het project ‘Taalrijk Kansrijk’ ontwikkelden onderzoekers van Hogeschool PXL hiervoor specifieke methodes en materialen. Die werden het voorbije jaar in verschillende kleuterscholen getest én goedgekeurd.
Tekst: Lisa Hilte
Dalend taalniveau aanpakken
“Het taalniveau van kleuters in Vlaanderen gaat achteruit”, zegt Saar Steverlinck (PXL), onderzoeker onderwijsinnovatie en taallector in de opleiding kleuteronderwijs. “Een rijk taalaanbod op school en thuis maakt een groot verschil. Daarom wilden we zowel leerkrachten professionaliseren als ouders nauwer betrekken.” Zo werd het project ‘Taalrijk Kansrijk’ geboren, met aan het roer Saar en PXL-lerarenopleider en -onderzoeker Hanne Rosius. Samen ontwikkelden ze methodes en materialen die werden proefgedraaid in verschillende Limburgse scholen en trokken ze op pad om leerkrachten te ondersteunen binnen hun eigen klaspraktijk.
Eén van die pilootscholen is basisschool GO! Next De Schans - De Luchtballon in Heusden-Zolder. “Onze kleuterklassen zijn hyperdivers qua thuistaal en -cultuur”, vertelt directeur Kristof Gilis.
“Bovendien spreken veel ouders van leerlingen geen Nederlands. Gezien die context en het belang dat onze school hecht aan taal, stapten we graag in dit project.” “Dat richt zich weliswaar niet specifiek op meertaligen,” verduidelijkt Saar, “maar vertrekt wel vanuit een meertalige realiteit. Het is overigens een misvatting dat kinderen die thuis geen Nederlands spreken minder taalvaardig zijn – soms missen zij gewoon een stevige basis. Taal is als velcro: hoe sterker de moedertaal ontwikkeld is, hoe beter een nieuwe taal blijft kleven.”
Om taalontwikkeling bij kleuters te stimuleren, focust ‘Taalrijk Kansrijk’ op drie pijlers: voorlezen, spreken en ouderbetrokkenheid.
Wanneer kinderen zich herkennen in lesmateriaal zoals de praatplaten van PXL, durven ze ook sneller te vertellen.”
Meer voorlezen
“Eerst werkten we rond voorlezen in de klas”, vertelt Saar. “We selecteerden sterke prentenboeken en ontwikkelden daarbij lesmateriaal rond verhaalbegrip. Leerkrachten lazen steeds voor in het Nederlands, maar nodigden ook ouders uit om voor te lezen in een taal naar keuze. Dat vergroot het taalbewustzijn van kinderen en verlaagt de drempel voor meertalige ouders.”
Ook thuis voorlezen werd gestimuleerd, aldus Kristof: “We kozen Nederlandstalige boeken uit voor in de klas. Ouders kregen datzelfde boek mee naar huis, indien gewenst in vertaalde versie. Zo konden alle kleuters hetzelfde verhaal te horen krijgen op school en thuis. Tijdens een infoavond gaven we ouders tips om na het lezen nog een gesprek te voeren.”
“Bovendien kregen ouders via een gratis app toegang tot de Nederlandse luisterversies van de boeken uit de klas,” vult Saar aan, “opnieuw met gesprekstips erbij.”
Kleuters zelf laten vertellen
Om kleuters zelf meer aan het woord te laten, ontwikkelde PXL vervolgens ‘praatplaten’: grote illustraties rond brede thema’s zoals veiligheid, telkens voorzien van een uitgewerkte lesvoorbereiding met vragen op verschillende niveaus om een gesprek op gang te brengen. De betrokken scholen en ook ouders dachten mee na over de inhoud en vorm van de platen, zegt Kristof: “Zo verzekerden we dat ze aansloten bij wat in onze klaspraktijk werkt en bij herkenbare situaties voor onze kleuters. Wanneer kinderen zich herkennen in illustraties, durven ze ook sneller te vertellen.” Na verdere verfijning van de praatplaten gingen leerkrachten ermee aan de slag in de klas.
Ook dit luik van het project reikte verder dan de schoolmuren, vertelt Hanne: “Ouders kregen een scheurblok mee met kleine versies van de illustraties. Op de achterkant stonden vragen om een gesprek uit te lokken en een soundboard met uitspraken gelinkt aan de afbeelding. Op school gebeurde alles rond deze praatplaten in het Nederlands, thuis was de taalkeuze vrij. Wat telt, is samen praten!” Die aanpak sloeg alvast aan in Kristofs school, waar ouders de platen volop omarmden.
Het is een misvatting dat kinderen die thuis geen Nederlands spreken minder taalvaardig zijn – soms missen zij gewoon een stevige basis.”
Activiteiten voor ouders
Tot slot werd er ingezet op meer ouderbetrokkenheid en werd hen het ‘high five-stappenplan’ aangeleerd. “Dat is gebaseerd op de taaldenkhand van Algoet”, legt Saar uit. “Elke vinger van je hand staat voor een actie die van alledaagse gesprekken taalrijke interacties maakt: benoemen wat je doet, hardop nadenken, vragen stellen… Ouders kregen hierrond praktische tips.”
“Wij organiseren elk jaar activiteiten voor ouders”, vertelt Kristof. “Dit jaar samen met PXL. De opkomst was groter dan ooit! We bezochten de plaatselijke spelotheek, waar je gratis spelletjes ontleent. We leerden ouders dit initiatief kennen en deelden ook ‘high five-tips’ om kinderen tijdens een spel meer te laten praten. Spelletjes zijn immers ideaal voor taalstimulatie.”
Echte wisselwerking tussen onderzoek en praktijk
Hanne en Saar blikken tevreden terug op de nauwe samenwerking met de pilootscholen: “Zo konden we onze methodes langdurig testen in een reële setting en kregen we onmisbare feedback van leerkrachten: ze gaven aan wat haalbaar was, wat we over het hoofd zagen… Die wisselwerking is nodig om bruikbare materialen te ontwikkelen. De kloof tussen onderzoek en werkveld is soms groot, maar in dit project werkten we écht samen.” Dat beaamt Kristof. “De wetenschappelijke inzichten van PXL waren heel waardevol voor ons, net als de coaching en het materiaal. Dat blijven we volop gebruiken!”
Bovendien zag hij het project duidelijk vruchten afwerpen: “Onze kleuters durven meer te spreken en ouders zijn meer betrokken. Daarom integreerden we deze aanpak intussen in onze dagelijkse werking en willen we die in de toekomst zelfs doortrekken naar onze lagere school.” Ook Saar kijkt vooruit: “We vertalen dit project bij PXL momenteel naar de B-stroom in het secundair, met praatplaten gelinkt aan rijke teksten in zaakvakken.”
Beschikbaar voor elke school
Nieuwsgierig geworden? Voortaan kan iedereen met ‘Taalrijk Kansrijk’ aan de slag! Via uitgeverij Clavis zijn de praatplaten, lerarenhandleidingen en het materiaal voor ouders verkrijgbaar. Daarnaast kan elke school nu coaching aanvragen bij PXL.
Wie liever eerst op eigen tempo verkent, kan Saar volgen op Instagram (@saar_leest). Daar deelt ze tips over taalontwikkeling bij jonge kinderen en linkt ze naar gratis materialen van ‘Taalrijk Kansrijk’, zoals filmpjes en een inspiratiegids.
Getriggerd door dit onderzoek?
Voel jij je geïnspireerd door dit spraakmakende artikel? Wil jij of jouw organisatie een stap zetten in een innovatieproces waarbij je ondersteuning kan gebruiken? Neem dan vandaag nog contact op met een Vlaamse hogeschool via bet Blikopener . Wij volgen zo spoedig mogelijk op en zetten het één en ander in beweging. Doen!
Meer weten?
Kennis delen
Onderzoekers die ook les geven, praten met hun studenten meteen over hun ervaringen. Dat is een grote meerwaarde. Uit onderzoek halen de verschillende partijen voordeel: de bedrijven die op de eerste lijn staan tijdens het onderzoek, de hele sector, de studenten die de informatie uit eerste hand krijgen en de studenten die in latere jaren volgen en de cases in hun curriculum krijgen.
Nog spraakmakers?
Smaakt dit interview naar meer? Is je honger naar kennis niet te stillen? Wil je weten hoe andere onderzoekers en bedrijven hebben samengewerkt om innovatieve ideeën om te zetten naar impactvolle projecten?
IMPACT Onderwijs
Met deze uitgave willen de Vlaamse hogescholen graag een aantal projecten in de kijker zetten. Zo kom je het wat en hoe te weten, en ontdek je de impact van ons innoverend hoger onderwijs. Het is de bedoeling jou als lezer, te inspireren en te laten nadenken over hoe een hogeschool jouw organisatie of onderneming kan helpen om de volgende stap te nemen in jouw innovatieproces.
