SOS Schrijven op School: schrijven weer leuk maken
Schrijven in het basisonderwijs is vaak een ondergeschoven kindje. Voor veel leerkrachten voelt het als een tijdrovende klus en voor leerlingen soms als een verplichting. SOS Schrijven op School, een project van Hogeschool VIVES, wil daar verandering in brengen. Veel leerkrachten worstelen immers met schrijfonderwijs. En onderzoek over hoe je schrijven effectief kan aanleren, landt niet altijd in de klas. Dát wilde VIVES net wél doen: die kennis omzetten naar de praktijk.
Tekst: Katrien Verreyken
Van frustratie naar plezier
SOS Schrijven op School is een project van de VIVES-onderzoeksgroep Professional Teaching en ontstond vanuit een duidelijke nood: zowel leerlingen als leerkrachten haperen bij het schrijven. “De peilingsresultaten van de laatste jaren spreken boekdelen,” weet lerarenopleider en onderzoeker Daan Debuysere. “Kinderen lezen én schrijven vaak onder de maat. Leraren zuchten bij verbeterwerk en weten niet altijd hoe ze systematisch schrijfontwikkeling kunnen begeleiden. Dat moest anders.”
Effectief schrijfonderwijs draait volgens hem om twee dingen: het moet betekenisvol en motiverend zijn, maar er moeten óók duidelijke instructies gegeven worden. “Splits het schrijfproces op: voor wie schrijf ik? Waarom? Wat wil ik zeggen? Maak het concreet. En vooral: modelleer. Doe het voor. Toon hoe je brainstormt, selecteert, schrijft en herschrijft. Laat leerlingen zien dat schrijven een denkproces is.” Veel leerkrachten twijfelen aan hun eigen schrijfvaardigheid. “En net daarom werkt die kwetsbaarheid zo goed,” meent Debuysere. “Als de juf zélf zoekt naar een goede zin, leren kinderen dat schrijven proberen is, niet ‘juist of fout’.”
Dat kinderen die moeite hebben met taal, dankzij het modelleren kunnen aanpikken, is geweldig."
Samen ontwerpen
SOS werkt via design based research: ontwikkelen en onderzoeken tegelijk. Vier pilootscholen testen de materialen, geven feedback en helpen bijsturen. “Leerkrachten zijn ons eerste klankbord, ons kompas,” legt Debuysere uit. “Ze proberen opdrachten uit, kijken wat werkt voor hun leerlingen en geven aan wat beter kan. Zo maken we samen iets wat echt werkt in de klas.”
Dat bevestigen ook Coralie Vu (3e leerjaar) en Aucke Parmentier (6e leerjaar) van VBS Sint-Lodewijk in Deerlijk. “In de opleiding leer je wel over schrijfonderwijs, maar in de praktijk blijft dat heel vaag,” vindt Coralie. “Kinderen vragen dan: ‘Maar waarover moet ik schrijven?’ Door de tips van Daan werd het schrijven heel concreet. En dan vonden mijn leerlingen het schrijfonderwijs ineens superleuk. Ze waren erg enthousiast.”
Ze geeft een voorbeeld: een verhaal waarvan de laatste alinea ontbrak en dat dus moest aangevuld worden. “Ik typte mijn eigen vervolg live voor de klas: hoe begin ik hieraan, hoe zien mijn zinnen eruit? Begin ik altijd op dezelfde manier?
Gebruik ik veel bijvoeglijke naamwoorden,…? Daarna schreven mijn leerlingen hun eigen einde op het verhaal en lazen ze elkaars werk. Dat vonden ze fantastisch.” Voor Aucke was het aanvankelijk even wennen: “Je stelt je bij die modelling natuurlijk wel kwetsbaar op. Mijn leerlingen moesten naar mijn eigen zoektocht op papier kijken. Zou dat wel werken? Maar dat bleek écht wel zo te zijn. Ze leren echt van dat proces.”
Het mooiste effect voor mij is de ‘goesting’ die je bij kinderen weer ziet om te schrijven.”
Schrijven met plezier
De aanpak zorgt ervoor dat leerlingen hun stem durven gebruiken. “Ik gaf hen op die manier ook eens de instructie om een postkaartje te schrijven. Ik deed het opnieuw voor in de klas: naar wie schrijf ik? Waarom? Hoe begin ik mijn kaartje? Waar staat het adres van de bestemmeling en waar komt mijn postzegel? Ik deed een brainstorm over het onderwerp en verwerkte die ideeën dan in mijn kaartje. Mijn leerlingen kopieerden nadien mijn kaartje niet, maar gingen zelf heel creatief aan de slag. Zo kreeg ik kaartjes naar grootouders die op reis waren, naar vrienden en vriendinnen, naar de Rode Duivels…”
Dat is precies wat Debuysere bedoelt met betekenisvol schrijven: het resultaat doet ertoe. “Als een tekst iets teweegbrengt, groeit de motivatie. Dan ontdekken leerlingen dat schrijvers iets kúnnen met woorden.”
Digitaal, maar slim
SOS Schrijven op School richt zich vooral op het basisonderwijs, maar er werd ook een 1B-projectvariant ontwikkeld: “Voor de B-stroom, waar taal een extra uitdaging is, zijn korte, motiverende schrijfopdrachtjes en inspiratiefiches cruciaal”, aldus Debuysere. “Er blijft daar een nood om die bouwstenen voor goed schrijfonderwijs te blijven aanbieden.”
Digitale tools zitten ook in het project, maar zijn louter ondersteunend. “Het is heel motiverend om kinderen te laten schrijven met de computer, maar dat kan pas ten vroegste in de derde graad”, weet Debuysere. “Eerst moeten die ‘deep skills’ goed verworven zijn. Maar we leren de leerkrachten wél om GenAI en tools als ChatGPT in te zetten om schrijfopdrachten te genereren en te helpen bij het correctiewerk. Niet als vervanger van creativiteit, maar als steun voor de leerkracht.”
Een professionele tandem
De samenwerking met het onderzoeksteam is volgens Aucke en Coralie een grote meerwaarde. “Daan gaf concrete ideeën: hoe pak je een opdracht aan, hoe geef je feedback?” vertelt Coralie. “We leerden bijvoorbeeld ook werken met prenten uit prentenboeken als schrijfprikkel. Elkaars teksten lezen en vergelijken: dat vonden de leerlingen heerlijk.”
Aucke wijst op de impact in het schoolteam: “Dit jaar worden wij een beetje de ambassadeurs van het schrijfonderwijs op school. De meeste collega’s kennen modelling nog niet zo goed, maar wij willen hen mee in het bad trekken en inspireren.”
Resultaat: schrijvers in wording
SOS Schrijven op School houdt geen harde scores bij, maar de effecten zijn duidelijk voelbaar. “Leerkrachten merken dat ze anders naar schrijven kijken,” zegt Debuysere. “Ze durven opdrachten naar hun hand zetten, modelleren voor de klas en ze zien hun leerlingen als schrijvers groeien. Het mooiste effect voor mij is de goesting die je bij kinderen ziet om te schrijven.”
Coralie: “Dat kinderen die moeite hebben met taal, dankzij het modelleren kunnen aanpikken, is geweldig.” “Onderwijs evolueert voortdurend, maar dit blijft: schrijven kan écht leuk zijn,” besluit Aucke. Of zoals Debuysere het samenvat: “Leerlingen ontdekken dat hun teksten betekenis hebben, leerkrachten krijgen vertrouwen in hun aanpak, en het onderwijs krijgt een methode die wél werkt. Het gaat er niet om perfect te zijn, maar om kinderen te laten ontdekken wat schrijven kan betekenen.”
Getriggerd door dit onderzoek?
Voel jij je geïnspireerd door dit spraakmakende artikel? Wil jij of jouw organisatie een stap zetten in een innovatieproces waarbij je ondersteuning kan gebruiken? Neem dan vandaag nog contact op met een Vlaamse hogeschool via bet Blikopener . Wij volgen zo spoedig mogelijk op en zetten het één en ander in beweging. Doen!
Meer weten?
Kennis delen
Onderzoekers die ook les geven, praten met hun studenten meteen over hun ervaringen. Dat is een grote meerwaarde. Uit onderzoek halen de verschillende partijen voordeel: de bedrijven die op de eerste lijn staan tijdens het onderzoek, de hele sector, de studenten die de informatie uit eerste hand krijgen en de studenten die in latere jaren volgen en de cases in hun curriculum krijgen.
Nog spraakmakers?
Smaakt dit interview naar meer? Is je honger naar kennis niet te stillen? Wil je weten hoe andere onderzoekers en bedrijven hebben samengewerkt om innovatieve ideeën om te zetten naar impactvolle projecten?
IMPACT Onderwijs
Met deze uitgave willen de Vlaamse hogescholen graag een aantal projecten in de kijker zetten. Zo kom je het wat en hoe te weten, en ontdek je de impact van ons innoverend hoger onderwijs. Het is de bedoeling jou als lezer, te inspireren en te laten nadenken over hoe een hogeschool jouw organisatie of onderneming kan helpen om de volgende stap te nemen in jouw innovatieproces.
