Ga verder naar de inhoud

To bio or not to bio: eerlijke website om duurzaam te isoleren

Biogebaseerde isolatiematerialen winnen terrein, maar er heersen nog wel wat vooroordelen en onwetendheid bij bouwprofessionals. Odisee Hogeschool besloot daar verandering in te brengen met het onderzoeksproject To bio or not to bio. Geen promopraatje, maar een datagedreven aanpak met één centrale ambitie: helderheid scheppen.

Tekst: Katrien Verreyken

ODS SPRKMKR 01 2025
Dankzij de tastbare, visuele aanpak van Odisee verdwijnt stilaan de koudwatervrees bij onze leden, ook voor minder bekende oplossingen zoals biogebaseerde isolatiematerialen.”
VEERLE VAN IMPE
Veerle Van Impe
Bouwunie

Het hart van het project is een gebruiksvriendelijke, digitale beslissingshulp: www.milieubewustisoleren.be. Want alleen met objectieve, bruikbare informatie kunnen architecten, (ver)bouwadviseurs, opdrachtgevers én studenten weloverwogen keuzes maken.

Digitale isolatiegids
Isolatiemateriaal kiezen: het lijkt simpel, maar is het allerminst. De klassieke producten zoals PUR of EPS zijn wijdverspreid, goed onderzocht en vertrouwd terrein voor de meeste professionals. Biogebaseerde alternatieven – denk aan houtwol, hennep of kurk – bieden nochtans sterke troeven op vlak van milieu-impact, hernieuwbaarheid en circulair potentieel. Toch worden ze nog veel te weinig toegepast. Volgens Filip Van Langenhove, coördinator van het onderzoeksteam DUBiT aan Odisee, ligt dat niet aan het materiaal, maar aan de kennis. “Onbekend is onbemind. Architecten en aannemers misten objectieve data om biogebaseerde isolatie te vergelijken met de klassiek gekende oplossingen."

Daarom ontwikkelde Odisee de online beslissingshulp milieubewustisoleren.be, het kloppend hart van het TETRA-project To bio or not to bio. “De tool vergelijkt isolatiematerialen op drie domeinen: technische kenmerken, milieuprestaties en de graad van demonteerbaarheid, wat inzichten geeft in het hergebruikpotentieel van het materiaal”, vertelt Van Langenhove. “Soms scoort een klassiek materiaal beter. Dan benoemen we dat ook gewoon. Transparantie is de meerwaarde van dit project.”

Visueel communiceren
Wat de tool onderscheidt, is de visuele, non-verbale insteek. “Architecten denken visueel. Aannemers werken met plannen en details. Daarom is de website zo opgebouwd dat je in één oogopslag ziet wat een materiaal doet, hoe je het toepast, en waarop je moet letten,” zegt Van Langenhove. “De site bevat 3D-beelden, exploded views (een technische illustratie waarbij onderdelen van een constructie uit elkaar getekend zijn nvdr), en tientallen realistische bouwdetails. De informatie is gelaagd opgebouwd en onmiddellijk toepasbaar in de praktijk, zodat zowel studenten als ervaren bouwprofessionals, sectororganisaties en producenten ermee aan de slag kunnen.

Onderwijs en praktijk hand in hand
“Een mooi voorbeeld van hoe we biomaterialen bij de studenten introduceren, is ons ‘sliced pavilion’, een tiny house met biogebaseerde isolatie op onze campus in Aalst,” vertelt Van Langenhove. “We hebben dat paviljoen bewust opgebouwd als een soort cake met opengaande sneden. Zo zie je in één oogopslag hoe houtwol, hennep of vlas eruitzien, en waar je moet op letten bij plaatsing. Onze eerstejaars bouwen en demonteren elk jaar zelf zo’n tiny house, en krijgen zo laagdrempelig inzicht in houtskeletbouw en bio-isolatie. Onze studenten bouwden ook diverse proefopstellingen die een aanvulling vormen op onze circulaire container waarin 35 maquettes van biogebaseerde wand-, vloer- en dakoplossingen worden voorgesteld. Ook betrokken we onze studenten bij de inhoudelijke analyse van de website. Zo toont ‘to bio or not to bio’ perfect hoe praktijkgericht onderzoek en onderwijs elkaar versterken. En wat nóg mooier is? Onze studenten zijn totaal niet vooringenomen ten opzichte van biogebaseerde materialen, maar zien ze als varianten in het hele spectrum.”

De ultieme doelstelling? Biogebaseerde isolatiematerialen uit de schaduw halen. Niet met een verkooppraatje, maar door ze objectief naast klassieke alternatieven te zetten.”
ODS FILIP VANLANGENHOVE
Filip Van Langenhove
coördinator DUBiT, Odisee

Bouwunie als werkveldpartner
Het partnerschap met de Bouwunie, de beroepsfederatie voor zelfstandige en KMO-bouwondernemers, speelde een sleutelrol in het vertalen van de onderzoeksresultaten naar de praktijk. “Veerle Van Impe, adviseur circulair bouwen bij Bouwunie, kent de noden van haar leden, en hielp ons om de juiste taal te vinden: geen lijvige rapporten, maar visuele en toegankelijke info”, licht Van Langenhove toe. “Zo bevat onze tool in het onderdeel over demonteerbaar bouwen bijvoorbeeld ook foto’s en illustraties van materiaalverwerking en aandachtspunten op de werf — naast de klassieke technische info zoals brandreactie of vochtbuffering.”

Voor Veerle Van Impe is de samenwerking met Odisee bijzonder waardevol: “Onze leden zijn vooral KMO’s en kleine bouwbedrijven die meteen de link moeten kunnen leggen met hun eigen plannen en tekeningen. Zij hebben nood aan concrete, visuele informatie die hen helpt om circulaire principes toe te passen in hun dagelijkse praktijk. Die vertaalslag is essentieel.” Zelf is ze vooral enthousiast over de mobiele demonstratie-unit met de maquettes: “Aannemers, architecten en ontwerpers willen materialen kunnen vastpakken, begrijpen hoe een circulaire bouwknoop er écht uitziet.

Dankzij die tastbare aanpak kan de koudwatervrees stilaan verdwijnen, ook voor minder bekende oplossingen zoals biogebaseerde isolatiematerialen. Al zijn er nog drempels: lastenboeken zijn vaak nog niet afgestemd op circulair bouwen, en veel opdrachten volgen nog een klassiek stramien. Maar door projecten als deze en de handige website als gemakkelijk naslagwerk, kunnen we tonen wat er vandaag al mogelijk is.” Van Impe benadrukt ook het belang van de opleiding: “Het is een enorme troef dat Odisee haar studenten klaarstoomt met actuele kennis over circulaire technieken. Zij worden straks de ambassadeurs van deze nieuwe aanpak en nemen de kennis mee naar de bouwbedrijven waar ze aan de slag zullen gaan.”

Groeiend draagvlak
De reacties op het project zijn positief. Aannemers en architecten appreciëren vooral de objectieve aanpak. “We krijgen regelmatig mails van producenten met vragen over hoe hun materiaal in de vergelijking werd opgenomen. Dan weet je dat het leeft,” aldus Van Langenhove. “Onze ambitie? We willen de Vlaamse bouwsector mee richting circulair bouwen duwen. Bio-isolatie is daar een logische stap in, maar het project toont aan dat je ook het vertrouwen van het werkveld moet winnen – door helder te communiceren, vooringenomenheid weg te nemen, kennis te delen en samen te werken.”

Demonteerbaar bouwen
En het verhaal stopt niet bij To bio or not to bio. “Intussen is een TETRA-vervolgproject opgestart over de impact van circulariteit op de complete opbouw van een dak, wand of vloer (www.circulairebouwdetails.be), in samenwerking met de VUB. “Daarbij staat het concept ‘demonteerbaar bouwen’ centraal”, licht Van Langenhove toe. “Hoe behoud je de waarde van isolatiematerialen in demonteerbare constructies? En hoe kan je die materialen nog hergebruiken? Ook andere onderzoeksprojecten bouwen voort op ons To bio or not to bio-project, zoals het VLAIO-project Start to Re-Use Insulation, waarin we het hergebruik van isolatiematerialen uit gesloopte gebouwen onderzoeken. De kiem van deze projecten ligt telkens in dat ene principe: transparantie als hefboom voor verandering.”

CONTACTNAME

Getriggerd door dit onderzoek?

Voel jij je geïnspireerd door dit spraakmakende artikel? Wil jij of jouw organisatie een stap zetten in een innovatieproces waarbij je ondersteuning kan gebruiken? Neem dan vandaag nog contact op met een Vlaamse hogeschool via bet Blikopener . Wij volgen zo spoedig mogelijk op en zetten het één en ander in beweging. Doen!

Meer weten?

TM Onderzoek

Kennis delen

Onderzoekers die ook les geven, praten met hun studenten meteen over hun ervaringen. Dat is een grote meerwaarde. Uit onderzoek halen de verschillende partijen voordeel: de bedrijven die op de eerste lijn staan tijdens het onderzoek, de hele sector, de studenten die de informatie uit eerste hand krijgen en de studenten die in latere jaren volgen en de cases in hun curriculum krijgen.

Hier wil ik meer over weter!
Spraakmakers overview

Nog spraakmakers?

Smaakt dit interview naar meer? Is je honger naar kennis niet te stillen? Wil je weten hoe andere onderzoekers en bedrijven hebben samengewerkt om innovatieve ideeën om te zetten naar impactvolle projecten?

Andere straffe projecten
PUBLICATIE IMPACT N04

IMPACT Klimaat en schone energie

Met deze uitgave willen de Vlaamse hogescholen graag een aantal projecten in de kijker zetten. Zo kom je het wat en hoe te weten, en ontdek je de impact van ons innoverend hoger onderwijs. Het is de bedoeling jou als lezer, te inspireren en te laten nadenken over hoe een hogeschool jouw organisatie of onderneming kan helpen om de volgende stap te nemen in jouw innovatieproces.

Download hier het magazine
VLAIO Vlaamsehogescholenraad v4