Van inspirerende collega’s leren zonder tijdverlies
Lerarenprofessionaliteit zit vaak in de kleine, zichtbare handelingen: hoe je een instructie opbouwt, hoe je een begeleide oefening opzet, hoe je feedback geeft. Maar in Vlaanderen botst observatiegestuurd leren op een harde realiteit: klasvervangingen zijn schaars, tijd is zeldzaam en praktijklessen zijn moeilijk te tonen. Studio LEX (Leren van EXpertvideo’s), een initiatief van Howest, zoekt een pragmatisch antwoord: laat leraren zien hoe sterke collega’s het doen, en ondersteun dat met wetenschappelijke inzichten en gerichte coaching.
Tekst: Katrien Verreyken
Studio LEX
“Het idee komt voort uit een nood die ik zelf had als lerarenopleider,” zegt Sofie Heirweg, coördinator afstandsonderwijs en onderzoeker in de opleiding kleuter- en lager onderwijs aan Howest. “Soms legde ik iets uit dat theoretisch logisch klonk, maar studenten moesten het écht zien met leerlingen erbij om het te begrijpen. Er bestond weinig filmmateriaal van lager onderwijs waarin ik dat kon tonen. Dus zijn mijn collega’s Bieke Finet, Magaly De Schryver en ikzelf expertvideo’s gaan maken onder de naam Studio LEX (Leren van EXpertvideo’s). Het project ‘Brede basiszorg en verhoogde zorg' van Kenniscentrum Leerpunt gaf ons die kans.”
Drieluik dat werkt
Studio LEX combineert drie elementen: authentieke klasopnames van sterke leraren, e-courses die theoretische onderbouwing en reflectie-opdrachten bieden, en een coachingskit met kijkwijzers en teamwerkvormen. Het doel is expliciet: niet alleen tonen, maar ook verankeren in de klaspraktijk.
“We hebben filmpjes gemaakt en die gekoppeld aan wetenschappelijke informatie: wat is directe instructie, waarom werkt het, wat zijn de aandachtspunten? Die theorie samen met filmpjes, reflectietools en oefeningen zorgt voor een balans tussen kennis en vertaling naar de klas,” legt Heirweg uit. “Maar we merkten ook dat niet elke leerkracht er zelf in slaagt dat in de klas te krijgen. Daarom is die coaching cruciaal: we komen desgevraagd een paar dagen langs en werken samen in de praktijk.
Sofie en haar collega’s waren heel erg bereikbaar, de tips die we kregen zéér haalbaar en de e-course met de filmpjes erg verhelderend.”
Expertenselectie
Studio LEX pakte het methodisch aan: niet zomaar de luidste of bekendste leraar voor de camera, maar ze selecteerden scholen en leerkrachten op basis van inspectieverslagen. “We bekeken in bulk inspectieverslagen Vlaanderen-breed,” zegt Heirweg.
“Zo bleven er scholen over die sterk scoorden op specifieke parameters - begrijpend lezen, modelling, directe feedback,… - en van daaruit gingen we na welke leraren zich wilden laten filmen.”
Een opvallend kenmerk bij de beste kandidaten: zelfreflectie. “Onze sterkste leraren waren zó zelfreflectief,” vertelt Heirweg. “Als je met zo’n leerkracht praat, merk je dat die zich continu bijschoolt en zichzelf in vraag stelt. Dat bleek het mooiste kenmerk van sterke praktijk.”
Coaching als scharnier
In de pilootfase begeleidde het Howest-team vijf scholen intensief in een professionaliseringstraject: leraren volgden eerst de e-course, waarna een aantal onderzoekers in de klas kwam coachen. Die combinatie leverde vaak kleine, maar doorslaggevende verbeteringen op.
Sterke lespraktijk kan je niet enkel uitleggen - je moet het zien gebeuren in een klas.”
Zo geeft leerkracht Flore Vande Voorde les in de graadsklas (5e en 6e leerjaar) van basisschool De Pannebeke in Brugge en ontdekte ze dat de kleine aanpassingen van Howest een grote impact hadden op haar klasmanagement en leerresultaat: “Het is soms maar één eyeopener: eerst een begeleide oefening doen, en plots gaat het veel vloeiender”, ondervond Vande Voorde.
“Voor een graadsklas staan is niet altijd evident, want ik kan mijn instructies vaak niet aan de twee klassen tegelijkertijd geven. Ik kreeg soms het gevoel dat ik mijn leerlingen niet goed kon vasthouden en niet voldoende individueel kon begeleiden. Sofie kwam een paar dagen samen met mij in de klas staan en leerde me om eerst met de klas een aantal begeleide oefeningen te maken vooraleer de leerlingen er individueel mee aan de slag gingen. Als de leerlingen de oefening gemaakt hadden, moesten ze hun schrijflei met het juiste antwoord omhoog steken, of met een groen of rood blokje op hun bank aanduiden of ze het snapten of niet. Dat was een erg visueel trucje dat ervoor zorgde dat ik meteen zag wie mee was en wie niet. Dat stukje klassikaal activeren was nodig om ervoor te zorgen dat niemand uit de boot viel! Tegen het einde van de coaching had ik het gevoel dat ik mijn klas echt volledig in de hand had.”
Samen met Howest stelde Vande Voorde ook de voorkennisactivering in de klas wat bij: “Dat leidde tot een enorme tijdswinst. Terwijl ik de instructie voor de vijfdejaars geef, projecteer ik nu voor het zesde jaar een oefening op bord die ze zelfstandig kunnen oplossen en die meteen hun voorkennis over het onderwerp opnieuw activeert. En zo kan ik meteen met hen verder.”
Na de eerste koudwatervrees over ‘controle in de klas’ is Vande Voorde echt blij dat ze in het professionaliseringstraject met Howest is gestapt: “Sofie en haar collega’s waren heel erg bereikbaar, de tips die we kregen zéér haalbaar en de e-course met de filmpjes enorm verhelderend. Elke donderdagmiddag nemen we met het team de tijd om bepaalde lesmomenten onder de loep te nemen en samen naar oplossingen of verbeteringen te zoeken.”
Sterke schoolcultuur nodig
In Vlaanderen zitten we momenteel aan de staart van het aantal klasobservaties met onze huidige leerkrachtenpoule, weet Heirweg. “Met onze video’s hopen we daar iets aan te doen. Leerkrachten kunnen de filmpjes immers perfect na de uren, of tijdens hun spring- of LO-uren bekijken.”
Studio LEX speelt in op een actuele beleidsprioriteit: brede basiszorg. Door evidence-informed praktijken zichtbaar en bruikbaar te maken, biedt het materialen voor leraren die met almaar diversere noden in de klas geconfronteerd worden. Toch blijft opschaling geen evidentie. Heirweg waarschuwt dat materialen alleen niet volstaan: “We geven tools en inzichten, maar scholen moeten dat echt opnemen in hun beleid. Scholen met een sterke schoolcultuur en een sterk pedagogisch beleid betrokken alle leerkrachten en dachten op lange termijn. Als directie en zorgcoördinatoren niet iedereen meenemen in het verhaal, riskeren leerkrachten eilandjes te worden.”
Ondertussen zijn de expertvideo’s van Studio LEX breed toegankelijk en ziet Heirweg heel wat interesse en enthousiasme van Vlaamse basisscholen én van andere hogescholen. “We hebben onze expertvideo’s ook voorgesteld op de inspiratiedagen van de lerarenopleidingen en hopen dat ze in de nabije toekomst breed ingezet worden.”
Getriggerd door dit onderzoek?
Voel jij je geïnspireerd door dit spraakmakende artikel? Wil jij of jouw organisatie een stap zetten in een innovatieproces waarbij je ondersteuning kan gebruiken? Neem dan vandaag nog contact op met een Vlaamse hogeschool via bet Blikopener . Wij volgen zo spoedig mogelijk op en zetten het één en ander in beweging. Doen!
Meer weten?
Kennis delen
Onderzoekers die ook les geven, praten met hun studenten meteen over hun ervaringen. Dat is een grote meerwaarde. Uit onderzoek halen de verschillende partijen voordeel: de bedrijven die op de eerste lijn staan tijdens het onderzoek, de hele sector, de studenten die de informatie uit eerste hand krijgen en de studenten die in latere jaren volgen en de cases in hun curriculum krijgen.
Nog spraakmakers?
Smaakt dit interview naar meer? Is je honger naar kennis niet te stillen? Wil je weten hoe andere onderzoekers en bedrijven hebben samengewerkt om innovatieve ideeën om te zetten naar impactvolle projecten?
IMPACT Onderwijs
Met deze uitgave willen de Vlaamse hogescholen graag een aantal projecten in de kijker zetten. Zo kom je het wat en hoe te weten, en ontdek je de impact van ons innoverend hoger onderwijs. Het is de bedoeling jou als lezer, te inspireren en te laten nadenken over hoe een hogeschool jouw organisatie of onderneming kan helpen om de volgende stap te nemen in jouw innovatieproces.
