Vlaamse kikkererwt is aan een opmars bezig
Kikkererwten zijn aan een stevige populariteitsopmars bezig, maar ze worden vooral ingevoerd. Daardoor hebben we weinig controle over de veiligheid van de productie, en de import brengt ook een transport- en milieukost mee. De oplossing? In Vlaanderen geteelde kikkererwten. Elena Lievens en Frank Geers van Arteveldehogeschool gingen samen met hun teams op onderzoek, optimaliseerden de Vlaamse teelt en ontdekten dat de consument best bereid is die Vlaamse kikkererwt te kopen.
Tekst: Katrien Verreyken
Arteveldehogeschool stelde me in staat om opnieuw een perceel kikkererwten in te zaaien, maar heeft me vooral een heel groot netwerk opgeleverd.”
Al ooit iemand lyrisch over een kikkererwt horen praten? Onderzoeker Elena Lievens van Arteveldehogeschool kan het: “Ik vind de kikkererwt echt een fantastische plant! Ze geeft de biodiversiteit een stevige boost, want er komen heel wat bestuivers op de mooie witte bloempjes af. Dat heb je bij andere groenten veel minder. Dat de kikkererwt beduidend minder water nodig heeft dan de meeste gewassen én de teelt ook veel minder waterintensief is dan die van dierlijke eiwitten, is eveneens een grote meerwaarde.”
“We verwachten in Vlaanderen dat het waterstressniveau zal toenemen, dus we zullen spaarzaam moeten omspringen met onze watervoorraden. De kikkererwt is een belangrijke eiwitbron die perfect in dat scenario past.”
Vlaamse kikkererwt?
Maar die kikkererwt is nog niet zo zichtbaar in het Vlaamse landschap: “De kikkererwt wordt momenteel nog massaal ingevoerd vanuit Canada, Turkije, India, Mexico,… waardoor we weinig controle hebben over de veiligheid van de productie. Bovendien brengt die import ook een transport- en milieukost met zich mee.”
“Een lokaal geteelde kikkererwt lijkt dan de oplossing, maar voorlopig ligt de prijs hiervoor wél stevig hoger door onze hogere arbeidskosten én de kleine productieschaal. Daarom besloten we zowel de productie als de bereidheid tot consumptie te onderzoeken. We doorliepen in dit praktijkonderzoek het hele ketenproces om alle drempels en kansen goed in kaart te brengen.”
“In samenwerking met Greenyard, Abinda en Deldiche brachten we biofalafelnuggets en hummus tot in de winkelrekken van Delhaize en verkochten die met succes, en we leverden ook een onderzoeksrapport af over de voorkeuren van de consument, de opportuniteiten en uitdagingen.”
Flamenco, Twist & Ronda
Het project kreeg de leuke naam KIKET, wat staat voor ‘lokale teelt van KIkkererwten ontKETenen’ en paste binnen de projectoproep ‘realisatie eiwitstrategie’ van het Departement Landbouw en Visserij. Met PWO-middelen werd het project in april 2024 afgerond. Er werd niet alleen gekeken naar de bereidheid van de consument om de duurdere Vlaamse kikkererwt te kopen, maar ook naar manieren om een kikkererwtenras te kweken dat bestand is tegen het wispelturige Belgische klimaat: “In een zonnig en droog mediterraans klimaat kunnen de kikkererwten goed afrijpen. We merkten bij de eerste teelten in ons land dat het kikkererwtje in plaats van af te rijpen bij regenweer opnieuw begon te groeien, of in zijn geheel niet bloeide. Teelttechnisch zijn er dus zeker nog uitdagingen.”
De Artevelde-onderzoekers onderzochten ook de verschillende rassen: “Je hebt de bleke Kabuli-kikkererwt en de donkere Desi-kikkererwt”, licht Elena toe. “De bleke is bij ons het populairst en daardoor het meest gegeerd voor ondermeer hummusbereidingen. Binnen de Kabuli-erwt heb je nog ondersoorten met grappige dansnamen als ‘Flamenco’, ‘Twist’ en ‘Ronda’. We hebben ook gekeken naar de beschikbaarheid van de zaden. Die komen nu vaak uit het zuiden van Frankrijk, maar omdat de vraag naar kikkererwten mondiaal toeneemt, is de toevoer van zaaigoed mogelijks onzeker.”
En dan doet het er ook nog eens toe wanneer je het best zaait: “De meeste kikkererwten worden in april ingezaaid, maar wat is het effect op de oogst als je dat wat vroeger of later doet?” aldus Elena. “Hoe diep moet je zaaien? En welke onkruidbestrijding zet je in? Veel vragen waar we in samenwerking met een aantal landbouwers, ILVO en Inagro een antwoord op probeerden te vinden.”
De Vlaamse kikkererwt is een belangrijke eiwitbron die de biodiversiteit een stevige boost geeft en beduidend minder water nodig heeft dan de meeste gewassen.”
Peas & Beans
Voor KIKET werkte Arteveldehogeschool ondermeer intensief samen met Thomas Truyen van Peas & Beans, de eerste kikkererwtenboer in Vlaanderen, en dat was een heel vruchtbare en fijne samenwerking: “Ik ben in 2020 puur uit nieuwsgierigheid met de kikkererwtenteelt begonnen”, vertelt Thomas. “2020 was een droog en warm jaar, waardoor dat meteen een groot succes was. Ik werk als landbouwingenieur bij een zadenfirma, als hoofd van de marketingafdeling, en ik wilde graag iets nieuws doen met peulvruchten. De kikkererwt werd alsmaar populairder en kon meer en meer noordelijk geteeld worden, dus dat leek me een uitgelezen kans. Ik ben erg dankbaar voor de samenwerking met Arteveldehogeschool, want zij zitten heel dicht bij de consument en hebben me geholpen mijn product bij het grote publiek te krijgen.”
“Ik leverde wel al aan verpakkingsvrije winkels en restaurants, maar wil je consumenten in grote getale meekrijgen, heb je supermarkten nodig. Dankzij de samenwerking met Elena is dat gelukt. Mijn kikkererwten zijn eerst naar Greenyard gegaan om ze op te schonen en voor te koken, en Deldiche maakte er een lekkere hummus van die dan in Delhaize werd verkocht."
"Ik vond het fantastisch dat er zoveel aandacht was voor mijn kikkererwten, ik heb het zelfs tot Forbes en andere internationale magazines en kranten geschopt. Het onderzoek van Arteveldehogeschool stelde me in staat om opnieuw een perceel kikkererwten in te zaaien, maar heeft me vooral een heel groot netwerk opgeleverd.”
Pieter-Jan Lint
“De producten op basis van lokaal geteelde kikkererwten doorstonden de comparatieve smaaktest prima”, getuigt Elena. “En ook topchefs zoals Pieter-Jan Lint gebruiken in hun plantaardige keuken graag de smeuïge lokale kikkererwt.
Kortom, de consument lust de Belgische kikkererwt(producten) en is bereid de meerprijs te betalen. Nu moeten we wel opschalen, want trieerders en bedrijven als Greenyard werken het liefst met grotere volumes die we nu met onze teelt niet halen.”
In elk geval lijkt de kikkererwt nog niet op zijn retour, getuige de vele productvormen, van kikkererwtenpesto en -pasta, over -chips en koekjes, tot plantaardige drinks. “Dit is het momentum”, weet Elena, “Er is bereidheid bij supermarkten en consumenten om de lokale peulvrucht te kopen, nu moeten we de landbouwers voldoende ondersteunen, zodat ze op grotere schaal beginnen te telen. Hiervoor zal een inclusief verdienmodel nodig zijn: de risicospreiding en opbrengsten moeten gelijkwaardiger verdeeld worden over alle schakels in de keten.”
Er komt ondertussen al een vervolg op KIKET, namelijk KIK-CHICK (van ‘chickpeas’). “In dat project ligt de klemtoon nog meer op het teelttechnische, maar ook op matchmaking tussen landbouwers en plaatselijke producenten om meer kikkererwtproducten op de markt te kunnen brengen”, besluit Elena.
Getriggerd door dit onderzoek?
Voel jij je geïnspireerd door dit spraakmakende artikel? Wil jij of jouw organisatie een stap zetten in een innovatieproces waarbij je ondersteuning kan gebruiken? Neem dan vandaag nog contact op met een Vlaamse hogeschool via bet Blikopener . Wij volgen zo spoedig mogelijk op en zetten het één en ander in beweging. Doen!
Meer weten?
Kennis delen
Onderzoekers die ook les geven, praten met hun studenten meteen over hun ervaringen. Dat is een grote meerwaarde. Uit onderzoek halen de verschillende partijen voordeel: de bedrijven die op de eerste lijn staan tijdens het onderzoek, de hele sector, de studenten die de informatie uit eerste hand krijgen en de studenten die in latere jaren volgen en de cases in hun curriculum krijgen.
Nog spraakmakers?
Smaakt dit interview naar meer? Is je honger naar kennis niet te stillen? Wil je weten hoe andere onderzoekers en bedrijven hebben samengewerkt om innovatieve ideeën om te zetten naar impactvolle projecten?
IMPACT Voedsel & Water
Met deze uitgave willen de Vlaamse hogescholen graag een aantal projecten in de kijker zetten. Zo kom je het wat en hoe te weten, en ontdek je de impact van ons innoverend hoger onderwijs. Het is de bedoeling jou als lezer, te inspireren en te laten nadenken over hoe een hogeschool jouw organisatie of onderneming kan helpen om de volgende stap te nemen in jouw innovatieproces.
