Warm én strikt: hoe scholen bouwen aan effectief klasmanagement
Effectief klasmanagement blijft één van de grootste uitdagingen in het Vlaamse onderwijs. Volgens de internationale TALIS-studie gaat nog altijd kostbare lestijd verloren door ordeproblemen, ongewenst gedrag of wisselende klasdynamieken. “En die leertijd krijgen we niet meer terug,” zegt An Leroy, docent en onderzoeker aan de Karel de Grote Hogeschool (KdG). Samen met de Universiteit Antwerpen onderzocht ze hoe scholen sterker kunnen worden in klasmanagement – en vooral: hoe ze dat als team kunnen dragen.
Tekst: Katrien Verreyken
Negen bouwstenen
Op vraag van onderwijsminister Ben Weyts voerde het onderzoeksteam – met An Leroy, Elke Struyf, Debbie De Neve en Saskia Vets – een grondige literatuurstudie uit. “Daaruit hebben we negen bouwstenen gedestilleerd die samenhangen met effectief klasmanagement,” legt An uit. “Dat gaat van het aanleren van gewenst gedrag, motivatie en groepsdynamiek, over ontwikkelingsfasen, tot infrastructuur, regels en routines.”
Uniek is de schoolbrede invalshoek. “Klasmanagement is niet wat één leerkracht tussen zijn eigen vier muren doet,” zegt ze. “Het is een gedragen visie doorheen de hele school. Leerkrachten moeten zich niet schamen wanneer iets moeilijk loopt. Je pakt dat samen aan.”
Tien scholen, tien paden naar groei
Tien scholen uit basis-, secundair en buitengewoon onderwijs namen deel aan het onderzoek en deelden niet alleen hun successen, maar ook hun worstelingen. “Zo zette de Sint-Pietersschool in Mechelen in op peer mediation: leerlingen die zelf kleine conflicten leren oplossen op het schoolplein,” vertelt An. “Bij OLV Visitatie in Mariakerke werd de B-stroom hertekend, met leerlingen die mee nadenken over regels, en Sint Maria in Geel zette heel hard in op driehoeksgesprekken tussen ouder, leerling en leerkracht. In basisschool GAAF! in Aalst werd een hele schooltransformatie ingezet, schooltransformatie ingezet, met teamteaching en flexibele groepering om meer rust en overzicht te brengen.”
Het is een blijvende reis: achteromkijken, stilstaan, vooruitkijken. Telkens nagaan: klopt onze blauwdruk nog? En de teamdynamiek goed bewaken!”
Diversiteit & nood aan flexibiliteit
Directeur Sofie De Pauw vertelt waarom GAAF! deze richting insloeg: “Het was tweeledig: dwang en drang,” zegt ze. “We waren twee aparte scholen op één campus, met verschillende speeltijden en schooluren. Dat werkte niet. Tegelijk merkten we dat het klassieke leerstofjaarklassensysteem geen antwoord meer bood op de toenemende diversiteit en onze ambitie rond inclusie.”
Het onderzoek van KdG en de Universiteit Antwerpen benoemde drie bouwstenen die bij GAAF! in de kijker kwamen: didactiek en vakkennis, infrastructuur en inrichting, en sociaal-emotioneel leren. “Het idee dat elk kind op hetzelfde tempo ontwikkelt, klopt niet,” zegt Sofie. “Sommige kinderen hebben meer tijd nodig om dezelfde doelen te bereiken. Wij hadden een flexibeler systeem nodig dat daar echt op inspeelt.
Externe expertise
Omdat de fusie aanvankelijk op weerstand stuitte bij ouders, vroeg Sofie expliciet om ondersteuning van EduNext, een organisatie die scholen begeleidt bij transformatie-processen. “Een externe procesbegeleider was nodig. Ouders moesten voelen dat dit geen overname, maar een gezamenlijk groeiverhaal was.”
GAAF! besliste af te stappen van de klassieke jaarklassen. Leerlingen werken nu in units van twee tot drie leerjaren, met in de voormiddag ‘families’ (homogeen qua leeftijd) en in de namiddag ‘nesten’ (heterogene groepjes) voor projectwerk. “We vertrekken vanuit de leerlijn en hoge verwachtingen voor elk kind,” legt Sofie uit. “Wat heeft een leerling nú nodig om dichter bij die doelen te komen? Zo groeperen we flexibel, afhankelijk van domein en doel.”
In scholen waar duidelijkheid en verbondenheid hand in hand gaan, krijgen álle leerlingen meer ruimte om te leren.”
Teamteaching met vakexperts
Elke unit heeft vier tot zes leerkrachten, elk vakexpert voor een bepaald domein. De instructie gebeurt via het EDI-model (Expliciete Directe Instructie): helder, gestructureerd en samen vertrekken – met differentiatie achteraf. “Wij zijn heel innovatief bezig, maar onze manier van kennisoverdracht blijft doordacht traditioneel,” zegt Sofie.
“Alle leerlingen starten samen. Wie minder instructie nodig heeft, gaat sneller zelfstandig aan de slag, onder meer met planborden die zelfregulerend leren stimuleren. Maar we proberen iedereen mee te krijgen.”
Door teamteaching zijn er meer ogen en oren, en valt niemand uit de boot. “Collega’s kunnen aangeven: voor die les hebben we extra handen nodig. Dan is dat mogelijk. Die samenwerking geeft rust in de klas.”
Warm én strikt
Terug naar het onderzoek: één van de meest krachtige inzichten is dat warmte en duidelijkheid geen tegenstelling zijn. “De leerkrachten die het best slagen in effectief klasmanagement, combineren beide,” zegt An. “‘Warm’ is in verbinding gaan, ‘strikt’ is verwachtingen expliciet maken en grenzen stellen. Die twee horen bij elkaar. Veel beginnende leerkrachten worstelen daarmee, maar effectief klasmanagement gaat net over die balans.”
Sterke scholen werken systematisch en doordacht en hebben een sterk gedragen visie, ziet An. “Ze registreren, analyseren, en sturen bij. Niet om te controleren, maar om te leren.” Dat is ook een kansengelijkheidshefboom. “In scholen waar duidelijkheid en verbondenheid hand in hand gaan, krijgen álle leerlingen meer ruimte om te leren.”
Gedeeld leiderschap en sterke teams
Sofie vond de samenwerking met KdG en de universiteit alvast bijzonder waardevol: “Er waren veel klasobservaties, gesprekken met ons beleidsteam, tussentijdse reflecties,… We kregen praktijkgidsen en leerden andere scholen kennen. Dat bracht kruisbestuiving op gang – gratis en ongelooflijk leerrijk.”
De inspiratiegids die uit het onderzoek voortkwam, benadrukt niet toevallig het belang van teamwerking én van gedeeld leiderschap. “Een directie kan dat niet alleen trekken,” zegt An. “Sterke schoolleiding betekent samenwerking, vertrouwen, en een duidelijke visie die doorleefd is in elke klas.”
De scholen die het goed doen, investeren in collegiale ondersteuning. “Als een leerkracht worstelt met orde, moet dat bespreekbaar zijn”, meent An. “In scholen waar een cultuur van delen heerst, komt dat ook effectief op tafel: Kom eens bij mij observeren, bij mij lukt het wel op dat moment. Dat soort peer learning is goud waard.” Sofie beaamt: “Bij ons staat letterlijk en figuurlijk iedere deur open. Het is normaal dat iemand komt observeren. Dat is geen controle, maar samen leren.”
De school van morgen
Hoe ziet een school met effectief klasmanagement er idealiter uit over vijf jaar? An hoeft niet lang na te denken. “Ik hoop op scholen waar samenwerking vanzelfsprekend is. Waar leerkrachten weten dat ze er niet alleen voor staan, en waar hulp vragen géén teken van falen is. Waar warm en strikt geen tegenstelling meer zijn, maar één en dezelfde professionele reflex.”
En hoe staat basisschool GAAF! er vandaag voor? “Het loopt goed,” zegt Sofie. “Maar het is een blijvende reis. Achteromkijken, stilstaan, vooruitkijken. Telkens nagaan: klopt onze blauwdruk nog? En de teamdynamiek goed bewaken. Dat vraagt coaching en volgehouden werk.”
Getriggerd door dit onderzoek?
Voel jij je geïnspireerd door dit spraakmakende artikel? Wil jij of jouw organisatie een stap zetten in een innovatieproces waarbij je ondersteuning kan gebruiken? Neem dan vandaag nog contact op met een Vlaamse hogeschool via bet Blikopener . Wij volgen zo spoedig mogelijk op en zetten het één en ander in beweging. Doen!
Meer weten?
Kennis delen
Onderzoekers die ook les geven, praten met hun studenten meteen over hun ervaringen. Dat is een grote meerwaarde. Uit onderzoek halen de verschillende partijen voordeel: de bedrijven die op de eerste lijn staan tijdens het onderzoek, de hele sector, de studenten die de informatie uit eerste hand krijgen en de studenten die in latere jaren volgen en de cases in hun curriculum krijgen.
Nog spraakmakers?
Smaakt dit interview naar meer? Is je honger naar kennis niet te stillen? Wil je weten hoe andere onderzoekers en bedrijven hebben samengewerkt om innovatieve ideeën om te zetten naar impactvolle projecten?
IMPACT Onderwijs
Met deze uitgave willen de Vlaamse hogescholen graag een aantal projecten in de kijker zetten. Zo kom je het wat en hoe te weten, en ontdek je de impact van ons innoverend hoger onderwijs. Het is de bedoeling jou als lezer, te inspireren en te laten nadenken over hoe een hogeschool jouw organisatie of onderneming kan helpen om de volgende stap te nemen in jouw innovatieproces.
